Chợ sò Hà Thủy

Đất Bình Thuận xưa rày vốn có nhiều thắng cảnh. Từ thuở nao, người ta đã biết đến bãi Thương Chánh, lầu ông Hoàng, sở Muối, sông Cà Ty, bến cảng Tuy Phong, bãi biển Mũi Né, đảo Phú Quý... Ngoài ra, Bình Thuận còn có những nơi ít người chú ý nhưng có sức hấp dẫn với những tay du lịch bụi và những người say mê nhiếp ảnh. Chợ sò Hà Thủy là một ví dụ.


Chợ sò Hà Thủy
Chợ sò Hà Thủy. Ảnh: Huỳnh Nam

Những tay săn ảnh thường muốn đi vào ngõ ngách của mọi địa phương để quan sát và ghi hình cuộc sống và công việc làm ăn thường ngày của người dân tại chỗ, thể hiện sắc thái văn hóa và nét riêng của mỗi địa phương.

Chợ sò nằm trong thôn Hà Thủy 2, xã Thành Công, huyện Tuy Phong. Gọi là chợ là theo thói quen của người địa phương, chứ thực ra không có bất cứ một hoạt động mua bán gì ở đó cả. Nói đúng ra, phải gọi đó là nơi tập trung đổ sò đánh bắt từ biển khơi vào để người ta làm công đoạn tách vỏ, phân loại sản phẩm, vận chuyển ra các xe máy lạnh đậu ngoài quốc lộ, nhận hàng chở đi tiêu thụ khắp nơi hoặc vào các xưởng chế biến đông lạnh xuất khẩu.

Vị trí bãi sò này không cố định mà luân chuyển hết từ bãi này sang bãi khác. Cứ lâu ngày tích lại, vỏ sò chất thành đống, bốc mùi tanh tưởi quá thì chính quyền sở tại ra lệnh di dời sang bãi khác để làm vệ sinh bằng cách đốt đống vỏ sò. Nói chung, dù ở đâu hay dời đi đâu thì bãi đổ sò vẫn nằm ngay bên eo biển nhỏ cho tiện việc nhập hàng.

Thuyền đi lặn bắt sò về sẽ neo ngoài biển xa, ngư dân dùng loại thuyền thúng gắn động cơ di chuyển các bao sò vào bãi. Người dân đi làm sò đều mang giày bốt, các loại dép đế dầy để tránh đạp phải các cạnh sắc do đám vỏ sò ngổn ngang nằm gối nhau trên bãi.

Thường khoảng 4 giờ chiều mỗi ngày thì chợ Sò bắt đầu sinh hoạt. Người làm sò đều là cư dân trong xã, có nhà lũ lượt kéo nhau toàn bộ ra làm gia công. Phần lớn là phụ nữ cáng đáng việc tách vỏ và lấy cồi, đàn ông phụ trách việc gánh chuyển bao sò từ mực nước biển lên bãi.

Chợ sò Hà Thủy
Hầu hết mọi việc ở chợ sò đều do phụ nữ trong làng nhận làm; từ khâu phân loại,
cân sò và bóc vỏ sò. Ảnh: Huỳnh Nam

Nói thì nghe đơn giản, song việc làm vất vả lắm, vỏ sò nhiều nên dễ gây trặc trẹo, lại thêm nước lấp xấp xối liên tục làm bước đi từ ngấn mặt nước càng trơn trợt và khó. Mỗi thuyền thúng chở từ 8 đến 10 bao, chiếc này vừa xong thì chiếc khác đã vào, hoặc đôi khi hai ba chiếc cùng vào một lượt, người khuân phải tới tấp, thoăn thoắt mới kịp.

Công việc đâu chỉ quàng dây vào gánh là xong, các anh còn phải dùng đầu đòn chọc thủng từng bao cho nước xổ bớt ra cho nhẹ, mới lòn dây vào gánh. Lên bãi lại phải đưa cân từng bao, một người ngồi ghi chép và định phân cho nhóm nào thì lại chuyển khiêng đến tận nơi cho nhóm ấy.

Thường một nhóm hay một gia đình nhận làm chung một bao, hết lại nhận bao khác, cho đến khi nào hết việc thì thôi. Bãi sò lọt thỏm trên khoảnh đất bao quanh giữa hai vách tường nhà, còn các xe thồ, xe ôm thì đậu dài bên kia con đường hẹp chờ chuyển hàng đi.

Mọi người vừa làm vừa nói chuyện râm ran. Hàng quán bày bán la liệt các thức ăn, thức uống để phục vụ cho dân làm sò. Chả cần phải đến tận nơi gọi món, chỉ cần ngồi tại chỗ gọi ơi ới là một loáng món uống, món ăn đã được đem đến. Đại loại là mấy món bình dân như bún cá, bánh mì, nước mía, mấy loại giải khát linh tinh ... cốt no bụng hơn là ngon miệng.

Chợ sò Hà Thủy 
Ngoài giờ đến trường, trẻ em cũng giúp mẹ bóc vỏ sò. Ảnh: Huỳnh Nam

Bọn trẻ con, có đứa vừa đi học ca chiều về, chưa kịp thay áo đã xăng xái chạy ra bãi phụ mẹ, phụ chị làm sò. Chúng cũng thạo việc, làm thoăn thoắt không kém người lớn. Mỗi khi thấy có người đưa máy hình lên ngắm để chụp, các cháu lại tỏ ra khép nép, mắc cỡ. Một bạn nhiếp ảnh loay hoay nhắm hướng muốn chụp bằng được cái bảng hiệu tên trường trên ngực áo bé gái - ý là học sinh giúp mẹ trong giờ nghỉ - khiến đứa bé luýnh quýnh lấy bao tay làm sò che vội. Hỏi thì các cô bé lí nhí trả lời là đang học học lớp 4 trường tiểu học Hà Thủy II, có cháu mới lớp 2.

Trẻ con thì bẽn lẽn, còn người lớn rất tự nhiên và con tỏ ra hào hứng khi thấy mấy anh nhiếp ảnh xuất hiện dù ít nhiều có ảnh hưởng đến năng suất gia công hàng khoán của họ. Mấy cô, các chị cũng dấm dúi châm chọc nhau, hoặc nhắn nhủ các anh chụp người này người kia rồi cùng cười vui vẻ. Ai nấy cứ tưởng mấy ông chụp ảnh này đều là “nhà báo, nhà đài" cả, nên họ bảo nhau nhớ coi ti vi để coi hình mình lên ti vi.

Chợ sò Hà Thủy 
Trong những con hẻm, các gia đình nhận sò về làm đến khuya
dưới ánh đèn đường vàng vọt. Ảnh: Huỳnh Nam

Với người dân Hà Thủy, hoạt động chợ sò không có giờ giấc nhất định. Kết thúc mỗi ngày chợ, sớm cũng phải sau 11 giờ đêm, còn gặp mùa biển rộ thì có khi đến 2 giờ sáng hôm sau vẫn chưa xong. Chợ đêm được chiếu sáng bằng những ngọn đèn phát ánh sáng vàng đậm đặc, càng làm cho chợ Sò có cái vẻ chập chờn một giấc thèm ngủ dài ngày.

Nhớ hồi vài chục năm trước có người nói đùa, hành khách đi xe đò từ Sài Gòn ra miền Trung ngồi trên xe ngủ gà ngủ gật, nhưng khi xe đến gần sông Cà Ty thì ai cũng biết vì ngửi thấy mùi ... nước mắm Phan Thiết. Chuyện nói đùa nhưng thực tế đúng vậy thật. Còn khu vực chợ Sò này thì không gian có cả một tổng hợp nhiều mùi vị: gió biển mặn, hơi nồng của những chiếc thuyền chài, mùi dầu chai trét thúng, mùi chua chua của mồ hôi, mùi tanh của đủ loại sò và nhất là mùi khét của vỏ sò đang đốt ở những bãi vỏ gần đó.

Đàn ông trong thôn, ai kêu đi chở sò thì làm, còn không mở quán ngay tại nhà bán chè, giải khát, để mấy bác xe ôm ngồi nhâm nhi chờ đến lượt, thỉnh thoảng lại có những nhóm khách ở xa tới chụp hình, quay phim chợ Sò tấp vô giải khát. Tính tình người dân vùng biển cởi mở, dễ dãi... mấy anh em chụp ảnh rất thích khi chưa kịp mở lời mà một ông chủ quan nước vùng quê này tỏ ra am hiểu và thông cảm, đã mời anh em lên tầng lầu cao nhà ông ta để chụp ảnh toàn cảnh cho đẹp.

Không phải nhà nào trong làng biển này đều được cất cao tầng như nhau. Phần lớn nhà cửa trong làng đã cũ lắm, thậm chí còn những ngôi nhà lụp xụp, cũ nát nên trông chênh lệch nhau nhiều lắm. Ngay trước mặt bãi Sò, liền bên cạnh một ngôi nhà xây hai tầng tường còn màu vôi mới thì khép nép bên dưới là ngôi nhà đá từ cách đây cả trăm năm, nhìn khum khum, lép vế bên ngôi nhà cao lớn kề bên.

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Ngư dân thường nhổ neo ra biển từ lúc 1 giờ sáng. Trời hửng sáng, họ lặn xuống đáy biển vớt sò cho đến quá trưa rồi lên lại tàu trở về đất liền vào khoảng 4 giờ chiều. Họ chuyển những bao tải sò vào bờ bằng thuyền thúng. Lúc này phụ nữ mới vào việc và nơi đây thành một chợ sò đông nghịt người.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy
Người nhà các chủ tàu đánh bắt sò lựa ra từng loại sò
khác nhau rồi cân thành từng lô.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Phân loại xong, người ta thuê người - thường là phụ nữ - bóc vỏ sò. Một chị bóc vỏ sò thuê cho biết, cứ một ký sò thành phẩm chị được trả 600 đồng. Làm việc từ 4 giờ chiều đến khoảng 11 giờ khuya, chị kiếm được khoảng 50 đến 60 ngàn đồng.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Họ cứ việc bóc vỏ sò lấy thịt rồi vứt vỏ sò tại chỗ. Đống vỏ sò ngày càng nhiều và trở nên hôi thối. Khi chính quyền địa phương ra lệnh giải tỏa, họ di chuyển bãi sò đi nơi khác một thời gian, chờ cho vỏ sò khô họ đốt đi. Sau đó, bãi sò lại được chuyển về chỗ cũ.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Trong ảnh là loại sò dương hoặc là sò ngọt (theo cách gọi của người địa phương) hiện có giá 20.000đ/kg, là loại sò mắc tiền nhất trong các loại. Vào mùa hiếm, giá loại sò này lên đến 40.000đ hoặc 45.000đ/kg.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Những phụ nữ bóc sò thuê phải làm cho đến hết số sò đánh bắt trong ngày, có ngày họ phải làm đến 11 giờ khuya mới xong.,

Người dân địa phương cho biết, ngôi nhà đá này đã trải qua mấy đời sống trụ nơi đó và tường rào vẫn còn giữ nét rêu phong cổ kính, sạt lở nhiều chỗ. Cũng không phải tất cả cư dân thôn Hà Thủy 2 đều đổ ra bãi làm sò vì đi khắp các ngõ nghách trong làng ta cũng gặp từng nhà túm tụm nhau ngồi gỡ sò ngay trước chỗ ở hay cái ngách hẹp bên hông nhà mình.

Nói tóm lại, người dân có thể nhận gia công ở đâu cũng xong, nhưng trong trường hợp này thì người nhận dịch vụ phải tự lo lấy việc chuyển bao sò từ bãi về chỗ mình, chỉ khi xong thì có xe đến chở các thùng nhôm để đem đi giao.

Nếu bạn nào muốn thăm chợ Sò và chụp ảnh thì nên nhớ là sinh hoạt nơi đây chỉ nhộn nhịp trong khoảng từ 4 giờ chiều - sau khi ghe thuyền đánh bắt trở về, cho đến nửa đêm.

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy
Hàng ngày, chợ sò thường tan sau 11 giờ đêm, có khi kéo đến 2 giờ sáng hôm sau
để làm hết số sò đánh bắt trong ngày. Ảnh: Huỳnh Nam

Hãy chia sẻ hình ảnh du lịch của bạn tại địa chỉ info@dulich4phuong.net để Ban biên tập www.dulich4phuong.net đăng tải lên Cổng thông tin Sổ tay du lịch và khám phá cho đông đảo bạn đọc được tham khảo và chia sẻ những cảm xúc của chính mình.








Cho so Ha Thuy


Dat Bình Thuan xua rày von có nhieu thang canh. Tu thuo nao, nguoi ta dã biet den bãi Thuong Chánh, lau ông Hoàng, so Muoi, sông Cà Ty, ben cang Tuy Phong, bãi bien Mui Né, dao Phú Quý... Ngoài ra, Bình Thuan còn có nhung noi ít nguoi chú ý nhung có suc hap dan voi nhung tay du lich bui và nhung nguoi say mê nhiep anh. Cho sò Hà Thuy là mot ví du.


Cho so Ha Thuy
Cho sò Hà Thuy. Anh: Huynh Nam

Nhung tay san anh thuong muon di vào ngõ ngách cua moi dia phuong de quan sát và ghi hình cuoc song và công viec làm an thuong ngày cua nguoi dân tai cho, the hien sac thái van hóa và nét riêng cua moi dia phuong.

Cho sò nam trong thôn Hà Thuy 2, xã Thành Công, huyen Tuy Phong. Goi là cho là theo thói quen cua nguoi dia phuong, chu thuc ra không có bat cu mot hoat dong mua bán gì o dó ca. Nói dúng ra, phai goi dó là noi tap trung do sò dánh bat tu bien khoi vào de nguoi ta làm công doan tách vo, phân loai san pham, van chuyen ra các xe máy lanh dau ngoài quoc lo, nhan hàng cho di tiêu thu khap noi hoac vào các xuong che bien dông lanh xuat khau.

Vi trí bãi sò này không co dinh mà luân chuyen het tu bãi này sang bãi khác. Cu lâu ngày tích lai, vo sò chat thành dong, boc mùi tanh tuoi quá thì chính quyen so tai ra lenh di doi sang bãi khác de làm ve sinh bang cách dot dong vo sò. Nói chung, dù o dâu hay doi di dâu thì bãi do sò van nam ngay bên eo bien nho cho tien viec nhap hàng.

Thuyen di lan bat sò ve se neo ngoài bien xa, ngu dân dùng loai thuyen thúng gan dong co di chuyen các bao sò vào bãi. Nguoi dân di làm sò deu mang giày bot, các loai dép de day de tránh dap phai các canh sac do dám vo sò ngon ngang nam goi nhau trên bãi.

Thuong khoang 4 gio chieu moi ngày thì cho Sò bat dau sinh hoat. Nguoi làm sò deu là cu dân trong xã, có nhà lu luot kéo nhau toàn bo ra làm gia công. Phan lon là phu nu cáng dáng viec tách vo và lay coi, dàn ông phu trách viec gánh chuyen bao sò tu muc nuoc bien lên bãi.

Cho so Ha Thuy
Hau het moi viec o cho sò deu do phu nu trong làng nhan làm; tu khâu phân loai,
cân sò và bóc vo sò. Anh: Huynh Nam

Nói thì nghe don gian, song viec làm vat va lam, vo sò nhieu nên de gây trac treo, lai thêm nuoc lap xap xoi liên tuc làm buoc di tu ngan mat nuoc càng tron trot và khó. Moi thuyen thúng cho tu 8 den 10 bao, chiec này vua xong thì chiec khác dã vào, hoac dôi khi hai ba chiec cùng vào mot luot, nguoi khuân phai toi tap, thoan thoat moi kip.

Công viec dâu chi quàng dây vào gánh là xong, các anh còn phai dùng dau dòn choc thung tung bao cho nuoc xo bot ra cho nhe, moi lòn dây vào gánh. Lên bãi lai phai dua cân tung bao, mot nguoi ngoi ghi chép và dinh phân cho nhóm nào thì lai chuyen khiêng den tan noi cho nhóm ay.

Thuong mot nhóm hay mot gia dình nhan làm chung mot bao, het lai nhan bao khác, cho den khi nào het viec thì thôi. Bãi sò lot thom trên khoanh dat bao quanh giua hai vách tuong nhà, còn các xe tho, xe ôm thì dau dài bên kia con duong hep cho chuyen hàng di.

Moi nguoi vua làm vua nói chuyen râm ran. Hàng quán bày bán la liet các thuc an, thuc uong de phuc vu cho dân làm sò. Cha can phai den tan noi goi món, chi can ngoi tai cho goi oi oi là mot loáng món uong, món an dã duoc dem den. Dai loai là may món bình dân nhu bún cá, bánh mì, nuoc mía, may loai giai khát linh tinh ... cot no bung hon là ngon mieng.

Cho so Ha Thuy 
Ngoài gio den truong, tre em cung giúp me bóc vo sò. Anh: Huynh Nam

Bon tre con, có dua vua di hoc ca chieu ve, chua kip thay áo dã xang xái chay ra bãi phu me, phu chi làm sò. Chúng cung thao viec, làm thoan thoat không kém nguoi lon. Moi khi thay có nguoi dua máy hình lên ngam de chup, các cháu lai to ra khép nép, mac co. Mot ban nhiep anh loay hoay nham huong muon chup bang duoc cái bang hieu tên truong trên nguc áo bé gái - ý là hoc sinh giúp me trong gio nghi - khien dua bé luýnh quýnh lay bao tay làm sò che voi. Hoi thì các cô bé lí nhí tra loi là dang hoc hoc lop 4 truong tieu hoc Hà Thuy II, có cháu moi lop 2.

Tre con thì ben len, còn nguoi lon rat tu nhiên và con to ra hào hung khi thay may anh nhiep anh xuat hien dù ít nhieu có anh huong den nang suat gia công hàng khoán cua ho. May cô, các chi cung dam dúi châm choc nhau, hoac nhan nhu các anh chup nguoi này nguoi kia roi cùng cuoi vui ve. Ai nay cu tuong may ông chup anh này deu là “nhà báo, nhà dài" ca, nên ho bao nhau nho coi ti vi de coi hình mình lên ti vi.

Cho so Ha Thuy 
Trong nhung con hem, các gia dình nhan sò ve làm den khuya
duoi ánh dèn duong vàng vot. Anh: Huynh Nam

Voi nguoi dân Hà Thuy, hoat dong cho sò không có gio giac nhat dinh. Ket thúc moi ngày cho, som cung phai sau 11 gio dêm, còn gap mùa bien ro thì có khi den 2 gio sáng hôm sau van chua xong. Cho dêm duoc chieu sáng bang nhung ngon dèn phát ánh sáng vàng dam dac, càng làm cho cho Sò có cái ve chap chon mot giac thèm ngu dài ngày.

Nho hoi vài chuc nam truoc có nguoi nói dùa, hành khách di xe dò tu Sài Gòn ra mien Trung ngoi trên xe ngu gà ngu gat, nhung khi xe den gan sông Cà Ty thì ai cung biet vì ngui thay mùi ... nuoc mam Phan Thiet. Chuyen nói dùa nhung thuc te dúng vay that. Còn khu vuc cho Sò này thì không gian có ca mot tong hop nhieu mùi vi: gió bien man, hoi nong cua nhung chiec thuyen chài, mùi dau chai trét thúng, mùi chua chua cua mo hôi, mùi tanh cua du loai sò và nhat là mùi khét cua vo sò dang dot o nhung bãi vo gan dó.

Dàn ông trong thôn, ai kêu di cho sò thì làm, còn không mo quán ngay tai nhà bán chè, giai khát, de may bác xe ôm ngoi nhâm nhi cho den luot, thinh thoang lai có nhung nhóm khách o xa toi chup hình, quay phim cho Sò tap vô giai khát. Tính tình nguoi dân vùng bien coi mo, de dãi... may anh em chup anh rat thích khi chua kip mo loi mà mot ông chu quan nuoc vùng quê này to ra am hieu và thông cam, dã moi anh em lên tang lau cao nhà ông ta de chup anh toàn canh cho dep.

Không phai nhà nào trong làng bien này deu duoc cat cao tang nhu nhau. Phan lon nhà cua trong làng dã cu lam, tham chí còn nhung ngôi nhà lup xup, cu nát nên trông chênh lech nhau nhieu lam. Ngay truoc mat bãi Sò, lien bên canh mot ngôi nhà xây hai tang tuong còn màu vôi moi thì khép nép bên duoi là ngôi nhà dá tu cách dây ca tram nam, nhìn khum khum, lép ve bên ngôi nhà cao lon ke bên.

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Ngu dân thuong nho neo ra bien tu lúc 1 gio sáng. Troi hung sáng, ho lan xuong dáy bien vot sò cho den quá trua roi lên lai tàu tro ve dat lien vào khoang 4 gio chieu. Ho chuyen nhung bao tai sò vào bo bang thuyen thúng. Lúc này phu nu moi vào viec và noi dây thành mot cho sò dông nghit nguoi.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy
Nguoi nhà các chu tàu dánh bat sò lua ra tung loai sò
khác nhau roi cân thành tung lô.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Phân loai xong, nguoi ta thuê nguoi - thuong là phu nu - bóc vo sò. Mot chi bóc vo sò thuê cho biet, cu mot ký sò thành pham chi duoc tra 600 dong. Làm viec tu 4 gio chieu den khoang 11 gio khuya, chi kiem duoc khoang 50 den 60 ngàn dong.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Ho cu viec bóc vo sò lay thit roi vut vo sò tai cho. Dong vo sò ngày càng nhieu và tro nên hôi thoi. Khi chính quyen dia phuong ra lenh giai toa, ho di chuyen bãi sò di noi khác mot thoi gian, cho cho vo sò khô ho dot di. Sau dó, bãi sò lai duoc chuyen ve cho cu.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Trong anh là loai sò duong hoac là sò ngot (theo cách goi cua nguoi dia phuong) hien có giá 20.000d/kg, là loai sò mac tien nhat trong các loai. Vào mùa hiem, giá loai sò này lên den 40.000d hoac 45.000d/kg.,

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy

Nhung phu nu bóc sò thuê phai làm cho den het so sò dánh bat trong ngày, có ngày ho phai làm den 11 gio khuya moi xong.,

Nguoi dân dia phuong cho biet, ngôi nhà dá này dã trai qua may doi song tru noi dó và tuong rào van còn giu nét rêu phong co kính, sat lo nhieu cho. Cung không phai tat ca cu dân thôn Hà Thuy 2 deu do ra bãi làm sò vì di khap các ngõ nghách trong làng ta cung gap tung nhà túm tum nhau ngoi go sò ngay truoc cho o hay cái ngách hep bên hông nhà mình.

Nói tóm lai, nguoi dân có the nhan gia công o dâu cung xong, nhung trong truong hop này thì nguoi nhan dich vu phai tu lo lay viec chuyen bao sò tu bãi ve cho mình, chi khi xong thì có xe den cho các thùng nhôm de dem di giao.

Neu ban nào muon tham cho Sò và chup anh thì nên nho là sinh hoat noi dây chi nhon nhip trong khoang tu 4 gio chieu - sau khi ghe thuyen dánh bat tro ve, cho den nua dêm.

dulich4phuong.net  Cho so Ha Thuy
Hàng ngày, cho sò thuong tan sau 11 gio dêm, có khi kéo den 2 gio sáng hôm sau
de làm het so sò dánh bat trong ngày. Anh: Huynh Nam

Hãy chia se hình anh du lich cua ban tai dia chi info@dulich4phuong.net de Ban biên tap www.dulich4phuong.net dang tai lên Cong thông tin So tay du lich và khám phá cho dông dao ban doc duoc tham khao và chia se nhung cam xúc cua chính mình.

Chợ sò Hà Thủy

Đất Bình Thuận xưa rày vốn có nhiều thắng cảnh. Từ thuở nao, người ta đã biết đến bãi Thương Chánh, lầu ông Hoàng, sở Muối, sông Cà Ty, bến cảng Tuy Phong, bãi biển Mũi Né, đảo Phú Quý... Ngoài ra, Bình Thuận còn có những nơi ít người chú ý nhưng có sức hấp dẫn với những tay du lịch bụi và những người say mê nhiếp ảnh. Chợ sò Hà Thủy là một ví dụ.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá