Nghĩ dọc sông Thu

Ngoài cảnh sắc thiên nhiên sông nước, những con sông bao giờ cũng gắn liền với lịch sử phát triển kinh tế và mang nặng dấu ấn bản sắc văn hoá của vùng đất nó chảy qua. Ở xứ Quảng, sông Thu Bồn còn như dòng sữa ngọt ngào từ bao đời nuôi dưỡng cư dân đôi bờ. Thế nên từ lâu, mỗi lần có bạn ở xa về Đà Nẵng chơi, tôi thường đưa bạn chơi thuyền dọc sông Thu.


dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Sương sớm Thu Bồn. Ảnh: La Thanh Hiền

Thuyền chúng tôi xuất bến tại Vĩnh Điện từ sáng sớm, ngược lên từ ngã ba Giao Thuỷ đã thấy biêng biếc nương dâu bên con sông Thu. Chợt ai đó trong nhóm thốt lên hai câu của Bùi Giáng: Hỏi tên rằng biển dâu ngàn / Hỏi quê rằng xứ mơ màng đã quên.

Chính nơi biền dâu xanh ngắt này với một nền văn nghệ dân gian bên sông nước đã tạo một dấu ấn sâu nặng trong cách sử dụng thủ pháp nghệ thuật tu từ, cách luyến láy, thay đổi cấu trúc từ, lối ẩn dụ lắt léo đến cái đùa cợt nửa quên nửa nhớ đều phảng phất hơi thở của những điệu lý, điệu hò nước ngược nước xuôi, hò đò ngang đò dọc, nhất là hát hái dâu, hát kéo sợi thông minh, tinh nghịch, lạc quan nhưng cũng đậm nghĩa si tình.

 dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Biền dâu ven sông Thu. Ảnh: La Thanh Hiền

Chắc ai cũng còn nhớ mối tình lãng mạn, say đắm giữa cô gái hái dâu và chúa Nguyễn Phước Lan với câu hò da diết:

Tai nghe Chúa ngự thuyền rồng
Thiếp thương phận thiếp má hồng nắng mưa
Thuyền rồng Chúa ngự nơi đâu
Thiếp thương phận thiếp hái dâu một mình...

Dòng sông này cũng đã hình thành từ rất sớm những làng nghề cổ xưa trồng dâu nuôi tằm dệt vải. Về nghề dệt vải truyền thống, sách Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn từng ghi "Người Phủ Thăng, Phủ Điện dệt được các the đoạn, lụa là hoa xoè, tinh xảo chắng kém gì Quảng Đông".

Những ruộng vườn cây trái, biền dâu, nong tầm dệt vải, cá tôm thuỷ cầm cùng những làng nghề truyền thống nức tiếng cả nước như gốm Thanh Hà, đúc đồng Phước Kiều, mộc Kim Bồng, làng rau Trà Quế, lụa Mã Châu, làng bánh tráng Phú Chiêm, nón Quế Minh... cùng những sản vật đặc trưng như bắp Hội An nổi tiếng ngon ngọt, dưa hấu Gò Nổi ngọt mát căng nước, thịt bò Cầu Mống và biết bao khoáng sản như than Nông Sơn, những mỏ vàng sa khoáng ở Hiệp Đức, mỏ vàng Bồng Miêu.

Dọc theo sông Thu vô số những bến đò, chợ quê bên sông, những Phú Thuận, bến Dừng, Đại Bường, Trung Phước với sinh hoạt còn đậm đặc màu sắc dân dã xứ Quảng. Những làng mạc chợ quê bình dị, hồn hậu đến không ngờ, ta sẽ gặp lại như những kỷ niệm tưởng chỉ còn trong ký ức. Vẫn còn đó những người mẹ, người chị với quả mướp, quả bầu, con gà trống tía nôn nao gồng gánh về kịp buổi chợ. Vẫn bóng mẹ nơi quán nước chè đợi đò bên sông, mấy nụ cười trong trẻo “như mùa thu toả nắng” của mấy cô hàng xén, tất cả lấp lánh trong lành dưới nắng mai.

dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu 
Sông Thu đoạn dưới chân núi Cà Tang (Nông Sơn, Quảng Nam). Ảnh: La Thanh Hiền

Chợ Trung Phước trên bến dưới thuyền, buôn bán sầm uất nhất trong vùng. Ngôi chợ có từ rất sớm, cái thuở Quảng Nam còn mang tên Phủ Điện Bàn, còn giữ lại trong mình hình ảnh đông vui của chợ quê vùng trung du rộn rã tiếng gà. Ăn một tô mì Quảng đơn sơ nơi lều quán tập toàng, hương vị rơm rạ chân quê thấm vào tận chân răng cứ bổi hổi bồi hồi. Sống, ai cũng chẳng bước ra từ quá khứ, con người trong ý thức tìm lại mình cũng cần tìm lại nơi mình soi bóng, đi chợ quê bên dòng sông Thu là cách về lại nơi xưa cũ.

Xem thêm các bài viết về chủ đề Sông:

>>
Sông Danube hiền hòa
>>
Sông Mississippi êm đềm
>> Český Krumlov - hòn ngọc bên bờ sông Vltava

Từng có người ví sông Thu của xứ Quảng như sông Hằng của Ấn Độ, nó không chỉ là người mẹ phù sa góp phần làm nên châu thổ mà còn là hình ảnh của lịch sử từ xửa xưa cho đến ngày nay, mang trong mình một nền văn hoá bản địa được tiếp truyền qua nhiều thời kỳ. Mà lạ thay, ngay bờ bắc và bờ nam sông Thu dù đã có sự giao thoa, cộng hưởng nhưng đã có sự khác biệt về văn hoá, biểu hiện qua giọng nói, sinh hoạt và lễ hội, chưa kể những di chỉ còn lưu dấu bên sông. Ở bờ nam, nền văn hoá Chăm còn in đậm trong sinh hoạt và phong tục lễ hội của cư dân.

Lễ hội bà Thu Bồn hàng năm vào ngày 12 tháng Hai (âm lịch) được tổ chức ở làng Mỹ Lược rất trọng thể, mà quan trọng nhất là lễ rước nước. Người ta múc nước từ dưới sông Thu đổ vào chum rồi đội trên đầu rước về làng trong niềm tôn kính và ngưỡng mộ dòng sông. Ở Hiệp Đức, phía thượng nguồn, phía sau Am Bà người dân dựng một ngôi nhà dài, dựng bàn thờ ở đầu nóc rồi treo chiếc thuyền đua lên. Mỗi năm tham dự hội đua thuyền, trước và sau khi thi dân làng đều làm lễ tế. Những nghi lễ quanh chiếc thuyền đều nhằm tôn vinh người mẹ giang hà trong đời sống tâm linh của cư dân.

Cả những tên gọi bến Sé, Tí Lở, Tí Bồi... đầy âm hưởng của nền văn hoá phồn thực. Lý giải điều này, có nhà nghiên cứu đã cho rằng, phía bắc sông Thu Bồn đến nam đèo Hải Vân đã thuộc Việt Nam từ năm 1306, còn bờ nam sông Thu Bồn chỉ thuộc Việt từ năm 1402, nhưng chỉ trong vòng 5 năm rồi nhập trở lại với Chămpa, mãi đến 1471 mới thuộc hẳn về Việt Nam. Chưa kể khi chia địa giới thời vua Lê Thánh Tông, bắc Quảng Nam vẫn thuộc về Thuận Hoá cho dù cách trở đèo Hải Vân, một đường đèo vô cùng hiểm trở. Khó có một dòng sông nào mang trong mình dấu tích của lịch sử bởi sự giao thoa tiếp biến văn hoá đôi bờ nhưng trong sâu thẳm vẫn có sự khác biệt với những đặc trưng riêng như Thu Bồn.

 dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Làng cây trái Đại Bường. Ảnh: La Thanh Hiền

Những lần xuôi ngược sông Thu, tôi luôn nghĩ đến một tour du lịch sông nước, sinh thái, làng quê rất ấn tượng và hấp dẫn cho du khách khi về Quảng Nam - Đà Nẵng. Nhưng lần mới đây vào mùa khô năm ngoái, tôi thật sự lo ngại cho dòng sông. Nhiều đoạn sông, thuyền mắc cạn không đi được. Chúng tôi phải nhiều lần cùng người lái đò vượt cạn.

Ghé vào chơi làng Đại Bường, một làng cây trái chẳng khác miệt vườn Nam bộ với đặc sản chôm chôm, sầu riêng, măng cụt... Anh Hai Đới, chủ vườn từng đãi chúng tôi món rượu sầu riêng uống trong đêm khuya với hương vị khó quên, rầu rĩ thở dài: "Lũ lên cao quá, cao chưa từng thấy, cây trái hư hại hết".

Và những thông tin về mấy đợt lũ liên tiếp mấy năm gần đây: Lũ cuốn trôi cả một thôn ở Đại Lộc; lũ lùa về cơ man nào là cây bị đốn tấp vào bờ thành một bãi gỗ khổng lồ... Dòng sông mỗi năm mỗi khó tính và trở chứng, trở nên hung hãn, cuồng nộ trong mùa lũ rồi nhanh chóng khô cạn kiệt sức trong mùa khô. Bên bờ bắc, nhiều đoạn bị lở nặng nề khoét sâu vào đất liền, nhiều làng mạc có nguy cơ bị biến mất.

dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Sông Thu Bồn nhìn từ đèo Phường Rạnh. Ảnh: La Thanh Hiền

Buổi chiều đứng trên Hòn Kẽm - Đá Dừng, nơi dòng sông hẹp lại bởi vách đá đôi bờ, con nước đổ dài trong âm vang của rừng già ồ ạt tuôn xuống, nhà văn Thái Bá Lợi đứng trầm ngâm nhìn sông đăm đắm mà tiếc nuối: Trên một dòng sông mà mấy chục cái thuỷ điện, hàng ngàn hecta rừng không ngừng bị tàn phá nặng nề, có chiều hướng ngày mỗi tăng; cát thì bị khai thác vô tội vạ, bảo sao… Với cái lối ứng xử vô đạo với thiên nhiên, con người thực sự đã gieo nhân nào gặp quả ấy, kiểu này đừng có trách “trời gần trời xa” gì cả…

Vâng, sẽ rất tiếc nếu dòng sông Thu - người mẹ giang hà ôm ấp cả một vùng đất thiêng liêng đã viết nên những huyền thoại sử thi của đất Quảng, một dòng suối văn hoá truyền thống đậm đà màu sắc làng quê miền Trung, một tuyến du lịch sông nước thú vị, nếu không kịp thời ngăn chận những tàn phá do con người dù vô tình hay cố ý, sợ mai này chẳng còn giữ được hình bóng đẹp đẽ trong tâm thức của những ai từng yêu quý nước non.

Hãy chia sẻ hình ảnh du lịch của bạn tại địa chỉ [email protected] để Ban biên tập www.dulich4phuong.net đăng tải lên Cổng thông tin Sổ tay du lịch và khám phá cho đông đảo bạn đọc được tham khảo và chia sẻ những cảm xúc của chính mình.








Nghi doc song Thu


Ngoài canh sac thiên nhiên sông nuoc, nhung con sông bao gio cung gan lien voi lich su phát trien kinh te và mang nang dau an ban sac van hoá cua vùng dat nó chay qua. O xu Quang, sông Thu Bon còn nhu dòng sua ngot ngào tu bao doi nuôi duong cu dân dôi bo. The nên tu lâu, moi lan có ban o xa ve Dà Nang choi, tôi thuong dua ban choi thuyen doc sông Thu.


dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Suong som Thu Bon. Anh: La Thanh Hien

Thuyen chúng tôi xuat ben tai Vinh Dien tu sáng som, nguoc lên tu ngã ba Giao Thuy dã thay biêng biec nuong dâu bên con sông Thu. Chot ai dó trong nhóm thot lên hai câu cua Bùi Giáng: Hoi tên rang bien dâu ngàn / Hoi quê rang xu mo màng dã quên.

Chính noi bien dâu xanh ngat này voi mot nen van nghe dân gian bên sông nuoc dã tao mot dau an sâu nang trong cách su dung thu pháp nghe thuat tu tu, cách luyen láy, thay doi cau trúc tu, loi an du lat léo den cái dùa cot nua quên nua nho deu phang phat hoi tho cua nhung dieu lý, dieu hò nuoc nguoc nuoc xuôi, hò dò ngang dò doc, nhat là hát hái dâu, hát kéo soi thông minh, tinh nghich, lac quan nhung cung dam nghia si tình.

 dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Bien dâu ven sông Thu. Anh: La Thanh Hien

Chac ai cung còn nho moi tình lãng man, say dam giua cô gái hái dâu và chúa Nguyen Phuoc Lan voi câu hò da diet:

Tai nghe Chúa ngu thuyen rong
Thiep thuong phan thiep má hong nang mua
Thuyen rong Chúa ngu noi dâu
Thiep thuong phan thiep hái dâu mot mình...

Dòng sông này cung dã hình thành tu rat som nhung làng nghe co xua trong dâu nuôi tam det vai. Ve nghe det vai truyen thong, sách Phu biên tap luc cua Lê Quý Dôn tung ghi "Nguoi Phu Thang, Phu Dien det duoc các the doan, lua là hoa xoè, tinh xao chang kém gì Quang Dông".

Nhung ruong vuon cây trái, bien dâu, nong tam det vai, cá tôm thuy cam cùng nhung làng nghe truyen thong nuc tieng ca nuoc nhu gom Thanh Hà, dúc dong Phuoc Kieu, moc Kim Bong, làng rau Trà Que, lua Mã Châu, làng bánh tráng Phú Chiêm, nón Que Minh... cùng nhung san vat dac trung nhu bap Hoi An noi tieng ngon ngot, dua hau Gò Noi ngot mát cang nuoc, thit bò Cau Mong và biet bao khoáng san nhu than Nông Son, nhung mo vàng sa khoáng o Hiep Duc, mo vàng Bong Miêu.

Doc theo sông Thu vô so nhung ben dò, cho quê bên sông, nhung Phú Thuan, ben Dung, Dai Buong, Trung Phuoc voi sinh hoat còn dam dac màu sac dân dã xu Quang. Nhung làng mac cho quê bình di, hon hau den không ngo, ta se gap lai nhu nhung ky niem tuong chi còn trong ký uc. Van còn dó nhung nguoi me, nguoi chi voi qua muop, qua bau, con gà trong tía nôn nao gong gánh ve kip buoi cho. Van bóng me noi quán nuoc chè doi dò bên sông, may nu cuoi trong treo “nhu mùa thu toa nang” cua may cô hàng xén, tat ca lap lánh trong lành duoi nang mai.

dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu 
Sông Thu doan duoi chân núi Cà Tang (Nông Son, Quang Nam). Anh: La Thanh Hien

Cho Trung Phuoc trên ben duoi thuyen, buôn bán sam uat nhat trong vùng. Ngôi cho có tu rat som, cái thuo Quang Nam còn mang tên Phu Dien Bàn, còn giu lai trong mình hình anh dông vui cua cho quê vùng trung du ron rã tieng gà. An mot tô mì Quang don so noi leu quán tap toàng, huong vi rom ra chân quê tham vào tan chân rang cu boi hoi boi hoi. Song, ai cung chang buoc ra tu quá khu, con nguoi trong ý thuc tìm lai mình cung can tìm lai noi mình soi bóng, di cho quê bên dòng sông Thu là cách ve lai noi xua cu.

Xem thêm các bài viet ve chu de Sông:

>>
Sông Danube hien hòa
>>
Sông Mississippi êm dem
>> Český Krumlov - hòn ngoc bên bo sông Vltava

Tung có nguoi ví sông Thu cua xu Quang nhu sông Hang cua An Do, nó không chi là nguoi me phù sa góp phan làm nên châu tho mà còn là hình anh cua lich su tu xua xua cho den ngày nay, mang trong mình mot nen van hoá ban dia duoc tiep truyen qua nhieu thoi ky. Mà la thay, ngay bo bac và bo nam sông Thu dù dã có su giao thoa, cong huong nhung dã có su khác biet ve van hoá, bieu hien qua giong nói, sinh hoat và le hoi, chua ke nhung di chi còn luu dau bên sông. O bo nam, nen van hoá Cham còn in dam trong sinh hoat và phong tuc le hoi cua cu dân.

Le hoi bà Thu Bon hàng nam vào ngày 12 tháng Hai (âm lich) duoc to chuc o làng My Luoc rat trong the, mà quan trong nhat là le ruoc nuoc. Nguoi ta múc nuoc tu duoi sông Thu do vào chum roi doi trên dau ruoc ve làng trong niem tôn kính và nguong mo dòng sông. O Hiep Duc, phía thuong nguon, phía sau Am Bà nguoi dân dung mot ngôi nhà dài, dung bàn tho o dau nóc roi treo chiec thuyen dua lên. Moi nam tham du hoi dua thuyen, truoc và sau khi thi dân làng deu làm le te. Nhung nghi le quanh chiec thuyen deu nham tôn vinh nguoi me giang hà trong doi song tâm linh cua cu dân.

Ca nhung tên goi ben Sé, Tí Lo, Tí Boi... day âm huong cua nen van hoá phon thuc. Lý giai dieu này, có nhà nghiên cuu dã cho rang, phía bac sông Thu Bon den nam dèo Hai Vân dã thuoc Viet Nam tu nam 1306, còn bo nam sông Thu Bon chi thuoc Viet tu nam 1402, nhung chi trong vòng 5 nam roi nhap tro lai voi Champa, mãi den 1471 moi thuoc han ve Viet Nam. Chua ke khi chia dia gioi thoi vua Lê Thánh Tông, bac Quang Nam van thuoc ve Thuan Hoá cho dù cách tro dèo Hai Vân, mot duong dèo vô cùng hiem tro. Khó có mot dòng sông nào mang trong mình dau tích cua lich su boi su giao thoa tiep bien van hoá dôi bo nhung trong sâu tham van có su khác biet voi nhung dac trung riêng nhu Thu Bon.

 dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Làng cây trái Dai Buong. Anh: La Thanh Hien

Nhung lan xuôi nguoc sông Thu, tôi luôn nghi den mot tour du lich sông nuoc, sinh thái, làng quê rat an tuong và hap dan cho du khách khi ve Quang Nam - Dà Nang. Nhung lan moi dây vào mùa khô nam ngoái, tôi that su lo ngai cho dòng sông. Nhieu doan sông, thuyen mac can không di duoc. Chúng tôi phai nhieu lan cùng nguoi lái dò vuot can.

Ghé vào choi làng Dai Buong, mot làng cây trái chang khác miet vuon Nam bo voi dac san chôm chôm, sau riêng, mang cut... Anh Hai Doi, chu vuon tung dãi chúng tôi món ruou sau riêng uong trong dêm khuya voi huong vi khó quên, rau ri tho dài: "Lu lên cao quá, cao chua tung thay, cây trái hu hai het".

Và nhung thông tin ve may dot lu liên tiep may nam gan dây: Lu cuon trôi ca mot thôn o Dai Loc; lu lùa ve co man nào là cây bi don tap vào bo thành mot bãi go khong lo... Dòng sông moi nam moi khó tính và tro chung, tro nên hung hãn, cuong no trong mùa lu roi nhanh chóng khô can kiet suc trong mùa khô. Bên bo bac, nhieu doan bi lo nang ne khoét sâu vào dat lien, nhieu làng mac có nguy co bi bien mat.

dulich4phuong.net  Nghi doc song Thu
Sông Thu Bon nhìn tu dèo Phuong Ranh. Anh: La Thanh Hien

Buoi chieu dung trên Hòn Kem - Dá Dung, noi dòng sông hep lai boi vách dá dôi bo, con nuoc do dài trong âm vang cua rung già o at tuôn xuong, nhà van Thái Bá Loi dung tram ngâm nhìn sông dam dam mà tiec nuoi: Trên mot dòng sông mà may chuc cái thuy dien, hàng ngàn hecta rung không ngung bi tàn phá nang ne, có chieu huong ngày moi tang; cát thì bi khai thác vô toi va, bao sao… Voi cái loi ung xu vô dao voi thiên nhiên, con nguoi thuc su dã gieo nhân nào gap qua ay, kieu này dung có trách “troi gan troi xa” gì ca…

Vâng, se rat tiec neu dòng sông Thu - nguoi me giang hà ôm ap ca mot vùng dat thiêng liêng dã viet nên nhung huyen thoai su thi cua dat Quang, mot dòng suoi van hoá truyen thong dam dà màu sac làng quê mien Trung, mot tuyen du lich sông nuoc thú vi, neu không kip thoi ngan chan nhung tàn phá do con nguoi dù vô tình hay co ý, so mai này chang còn giu duoc hình bóng dep de trong tâm thuc cua nhung ai tung yêu quý nuoc non.

Hãy chia se hình anh du lich cua ban tai dia chi [email protected] de Ban biên tap www.dulich4phuong.net dang tai lên Cong thông tin So tay du lich và khám phá cho dông dao ban doc duoc tham khao và chia se nhung cam xúc cua chính mình.

Nghĩ dọc sông Thu

Ngoài cảnh sắc thiên nhiên sông nước, những con sông bao giờ cũng gắn liền với lịch sử phát triển kinh tế và mang nặng dấu ấn bản sắc văn hoá của vùng đất nó chảy qua. Ở xứ Quảng, sông Thu Bồn còn như dòng sữa ngọt ngào từ bao đời nuôi dưỡng cư dân đôi bờ. Thế nên từ lâu, mỗi lần có bạn ở xa về Đà Nẵng chơi, tôi thường đưa bạn chơi thuyền dọc sông Thu.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá