Độc đáo làng giếng cổ Bá Hiến

Những giếng nước trong vắt, đầy ắp quanh năm, với bốn tang giếng bằng đá vuông vức trơ gan cùng tuế nguyệt đã hơn 600 năm... Đó là nét độc đáo của 13 chiếc giếng cổ nằm rải rác tại xã Bá Hiến, huyện Bình Xuyên, Vĩnh Phúc.


dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Chiếc giếng cổ thuộc cụm đình chùa Giao Sam, thôn Thích Chung - Ảnh: Tiến Thành

Đường đến xã Bá Hiến gợi cho chúng tôi ít nhiều tò mò về vùng đất bí ẩn này. Từ khu du lịch hồ Đại Lải, rẽ ngang theo lối tắt, qua một cây cầu nhỏ chỉ đủ dắt chiếc xe máy hay xe đạp là sang đất Bá Hiến.

Cảnh vật nơi đây còn đậm chất dân dã của một làng Việt cổ, là những căn nhà cấp bốn xây bằng đá ong đã ngả màu vàng phếch, những đống rơm cao như cây nấm khổng lồ, những bụi tre làng xanh mướt… Đặc biệt hơn cả là những giếng nước nằm rải rác trên những khoảnh đất rộng của làng.   

Được sự chỉ dẫn của người dân, chúng tôi tìm đến cụm di tích đình chùa Giao Sam, thôn Thích Chung, nơi có chiếc giếng vuông cổ còn nguyên vẹn. Một bà lão qua đường kể: “Không rõ giếng xây dựng từ khi nào, chỉ nghe các cụ kể lại từ khi có chùa Giao Sam thì đã có giếng rồi!” (nghĩa là đã hơn 600 năm).

dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Chiếc giếng cổ nguyên bản hướng về phía cánh đồng thôn Thích Chung - Ảnh: Tiến Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Con đường tắt để sang đất Bá Hiến - Ảnh: Tiến Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Giếng cổ phía đông thôn Thiện Chi đã được cải tạo thành hình tròn,
nhưng vẫn giữ nguyên bốn khối đá sa thạch - Ảnh: Tiến Thành

Bá Hiến, xưa có tên là tổng Bá Hạ, thuộc huyện Bình Lục, Vĩnh Phúc, là một làng cổ thuần nông. Theo thống kê trong toàn xã, hiện tính toàn bộ giếng cổ (còn nguyên bản hoặc đã bị vùi lấp, sụt lở) thì có khoảng 30 chiếc, tập trung ở bốn thôn Bá Hương, Thích Chung, Thiện Chi, Quang Vinh. Trong đó, có năm giếng còn nguyên bản, tám giếng hiện nay đã và đang được sửa sang, được các hộ gia đình lấy nước phục vụ sinh hoạt hằng ngày.

Đi một vòng quanh miệng giếng có thể thấy vô số những điều kỳ thú. Trước hết là những hình sóng lượn trên các tấm đá làm miệng giếng (còn gọi là tang giếng) mà các cụ cao niên của thôn cho biết đó là các dấu tích của việc mài dao kiếm từ hàng trăm năm. Là những chữ Nho mềm mại, tinh xảo được tạc khắc trên tang giếng lấm tấm phủ rêu.

Độc đáo hơn so với giếng đá ở các vùng quê Bắc bộ, tang giếng cổ được ghép bởi bốn phiến đá sa thạch hình chữ nhật màu xanh và vàng xám xếp khít dựng đứng bằng cách cắt vát và tạo lỗ mộng liên kết, dài khoảng 1,5m, rộng khoảng 1m, mà không cần đến vôi vữa. Nhìn gần, chiếc giếng tưởng chừng nằm độc lập, chỉ hướng về phía cánh đồng nhưng từ xa lại thấy một phối cảnh đậm chất thôn dã với cây đa - giếng nước - sân đình.

Dẫn chúng tôi tận mắt chứng kiến những giếng cổ, ông Dương Thành Khuy, trưởng thôn Thiện Chi, cho biết những giếng đá còn sót lại hiện nằm rải rác ở bốn thôn: Thích Chung, Vinh Quang, Thiện Chi và Bá Hương. Các giếng ở đây đều có niên đại từ thời Hồng Đức Nhị Thập Nhất Niên (năm 1491). Theo ông Khuy, sở dĩ người dân Bá Hiến biết rõ tuổi đời các giếng cổ vì ba năm trước đã có các đoàn cán bộ của Viện Hán Nôm tới khai quật và nghiên cứu. 

dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Những hình sóng lượn trên tang giếng mà các cụ cao niên cho biết
đó là dấu tích của việc mài dao kiếm từ hàng trăm năm - Ảnh: Tiến Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Khối đá đen có những vết lồi lõm tựa nếp nhăn được tìm thấy dưới đáy giếng cổ
vẫn còn chứa nhiều bí ẩn chưa được giải mã - Ảnh: Tiến Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Những dòng chữ Nho vuông vức trên tang giếng ghi lại mốc lịch sử
xây dựng giếng cổ tại Bá Hiến - Ảnh: Tiến Thành

Nhờ sự chỉ dẫn nhiệt tình của ông Khuy, chúng tôi lần lượt được chiêm ngưỡng những giếng cổ ứng với bốn hướng đông, tây, nam, bắc của thôn Thiện Chi. Một điểm trùng khớp của các giếng là phần dưới tang giếng đều được thiết kế hình tròn, được tạo bởi những viên đá cuội lớn xếp chồng khít trông rất đẹp mắt.

Điển hình, tang giếng cổ nhà ông Dương Văn Lại còn ghi lại nguyên vẹn dòng chữ "Hồng Đức Nhị Thập Nhất Niên Canh Tuất Thập Nguyệt Tam Thập Nhật khởi tạo". Giếng này nằm ở phía tây thôn Thiện Chi và được coi là nguyên bản, so với nhiều giếng cổ đã bị cải tạo thành hình tròn hay bị chôn lấp. Bà Dương Thị Tẻo, vợ ông Lại, còn cho biết vào mùa khô các giếng đào, giếng khoan trong thôn đều cạn trơ đáy, riêng giếng cổ của gia đình vẫn đầy ắp nước!

Câu chuyện về giếng cổ hơn 600 tuổi vẫn còn nhiều bí ẩn và trăn trở khi lúc ra về, ông Khuy bật mí về một khối đá đen đặc có nhiều vết lồi lõm tựa như nếp nhăn, được tìm thấy dưới đáy giếng cổ. Ông Khuy kể sau lần khai quật hai giếng cổ, dân làng đã tìm thấy trong mỗi giếng một khối đá tương tự bên cạnh hàng trăm viên đá cuội. Chỉ tiếc đến nay, những bí ẩn về khối đá này vẫn là một câu hỏi cần sự giải mã từ các nhà khoa học…

dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Dọc đường thôn Thiện Chi còn có phiến đá (đối diện giếng cổ phía tây)
ghi lại quá trình sửa chữa, tu tạo giếng cổ - Ảnh: Tiến Thành

Những dòng tin khác:
>>
Canh sườn bung dọc mùng
>>
Petra – Thành phố của hoa hồng
>> Vẻ đẹp Saint Helena
>>
Đất nước của những câu chuyện cổ
>>
Thiên Đàn – nơi tế trời của Đế Vương xưa

Hãy chia sẻ hình ảnh du lịch của bạn tại địa chỉ [email protected] để Ban biên tập www.dulich4phuong.net đăng tải lên Cổng thông tin Sổ tay du lịch và khám phá cho đông đảo bạn đọc được tham khảo và chia sẻ những cảm xúc của chính mình.








Doc dao lang gieng co Ba Hien


Nhung gieng nuoc trong vat, day ap quanh nam, voi bon tang gieng bang dá vuông vuc tro gan cùng tue nguyet dã hon 600 nam... Dó là nét doc dáo cua 13 chiec gieng co nam rai rác tai xã Bá Hien, huyen Bình Xuyên, Vinh Phúc.


dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Chiec gieng co thuoc cum dình chùa Giao Sam, thôn Thích Chung - Anh: Tien Thành

Duong den xã Bá Hien goi cho chúng tôi ít nhieu tò mò ve vùng dat bí an này. Tu khu du lich ho Dai Lai, re ngang theo loi tat, qua mot cây cau nho chi du dat chiec xe máy hay xe dap là sang dat Bá Hien.

Canh vat noi dây còn dam chat dân dã cua mot làng Viet co, là nhung can nhà cap bon xây bang dá ong dã nga màu vàng phech, nhung dong rom cao nhu cây nam khong lo, nhung bui tre làng xanh muot… Dac biet hon ca là nhung gieng nuoc nam rai rác trên nhung khoanh dat rong cua làng.   

Duoc su chi dan cua nguoi dân, chúng tôi tìm den cum di tích dình chùa Giao Sam, thôn Thích Chung, noi có chiec gieng vuông co còn nguyên ven. Mot bà lão qua duong ke: “Không rõ gieng xây dung tu khi nào, chi nghe các cu ke lai tu khi có chùa Giao Sam thì dã có gieng roi!” (nghia là dã hon 600 nam).

dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Chiec gieng co nguyên ban huong ve phía cánh dong thôn Thích Chung - Anh: Tien Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Con duong tat de sang dat Bá Hien - Anh: Tien Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Gieng co phía dông thôn Thien Chi dã duoc cai tao thành hình tròn,
nhung van giu nguyên bon khoi dá sa thach - Anh: Tien Thành

Bá Hien, xua có tên là tong Bá Ha, thuoc huyen Bình Luc, Vinh Phúc, là mot làng co thuan nông. Theo thong kê trong toàn xã, hien tính toàn bo gieng co (còn nguyên ban hoac dã bi vùi lap, sut lo) thì có khoang 30 chiec, tap trung o bon thôn Bá Huong, Thích Chung, Thien Chi, Quang Vinh. Trong dó, có nam gieng còn nguyên ban, tám gieng hien nay dã và dang duoc sua sang, duoc các ho gia dình lay nuoc phuc vu sinh hoat hang ngày.

Di mot vòng quanh mieng gieng có the thay vô so nhung dieu ky thú. Truoc het là nhung hình sóng luon trên các tam dá làm mieng gieng (còn goi là tang gieng) mà các cu cao niên cua thôn cho biet dó là các dau tích cua viec mài dao kiem tu hàng tram nam. Là nhung chu Nho mem mai, tinh xao duoc tac khac trên tang gieng lam tam phu rêu.

Doc dáo hon so voi gieng dá o các vùng quê Bac bo, tang gieng co duoc ghép boi bon phien dá sa thach hình chu nhat màu xanh và vàng xám xep khít dung dung bang cách cat vát và tao lo mong liên ket, dài khoang 1,5m, rong khoang 1m, mà không can den vôi vua. Nhìn gan, chiec gieng tuong chung nam doc lap, chi huong ve phía cánh dong nhung tu xa lai thay mot phoi canh dam chat thôn dã voi cây da - gieng nuoc - sân dình.

Dan chúng tôi tan mat chung kien nhung gieng co, ông Duong Thành Khuy, truong thôn Thien Chi, cho biet nhung gieng dá còn sót lai hien nam rai rác o bon thôn: Thích Chung, Vinh Quang, Thien Chi và Bá Huong. Các gieng o dây deu có niên dai tu thoi Hong Duc Nhi Thap Nhat Niên (nam 1491). Theo ông Khuy, so di nguoi dân Bá Hien biet rõ tuoi doi các gieng co vì ba nam truoc dã có các doàn cán bo cua Vien Hán Nôm toi khai quat và nghiên cuu. 

dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Nhung hình sóng luon trên tang gieng mà các cu cao niên cho biet
dó là dau tích cua viec mài dao kiem tu hàng tram nam - Anh: Tien Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Khoi dá den có nhung vet loi lõm tua nep nhan duoc tìm thay duoi dáy gieng co
van còn chua nhieu bí an chua duoc giai mã - Anh: Tien Thành
 
dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Nhung dòng chu Nho vuông vuc trên tang gieng ghi lai moc lich su
xây dung gieng co tai Bá Hien - Anh: Tien Thành

Nho su chi dan nhiet tình cua ông Khuy, chúng tôi lan luot duoc chiêm nguong nhung gieng co ung voi bon huong dông, tây, nam, bac cua thôn Thien Chi. Mot diem trùng khop cua các gieng là phan duoi tang gieng deu duoc thiet ke hình tròn, duoc tao boi nhung viên dá cuoi lon xep chong khít trông rat dep mat.

Dien hình, tang gieng co nhà ông Duong Van Lai còn ghi lai nguyên ven dòng chu "Hong Duc Nhi Thap Nhat Niên Canh Tuat Thap Nguyet Tam Thap Nhat khoi tao". Gieng này nam o phía tây thôn Thien Chi và duoc coi là nguyên ban, so voi nhieu gieng co dã bi cai tao thành hình tròn hay bi chôn lap. Bà Duong Thi Teo, vo ông Lai, còn cho biet vào mùa khô các gieng dào, gieng khoan trong thôn deu can tro dáy, riêng gieng co cua gia dình van day ap nuoc!

Câu chuyen ve gieng co hon 600 tuoi van còn nhieu bí an và tran tro khi lúc ra ve, ông Khuy bat mí ve mot khoi dá den dac có nhieu vet loi lõm tua nhu nep nhan, duoc tìm thay duoi dáy gieng co. Ông Khuy ke sau lan khai quat hai gieng co, dân làng dã tìm thay trong moi gieng mot khoi dá tuong tu bên canh hàng tram viên dá cuoi. Chi tiec den nay, nhung bí an ve khoi dá này van là mot câu hoi can su giai mã tu các nhà khoa hoc…

dulich4phuong.net  Doc dao lang gieng co Ba Hien
Doc duong thôn Thien Chi còn có phien dá (doi dien gieng co phía tây)
ghi lai quá trình sua chua, tu tao gieng co - Anh: Tien Thành

Nhung dòng tin khác:
>>
Canh suon bung doc mùng
>>
Petra – Thành pho cua hoa hong
>> Ve dep Saint Helena
>>
Dat nuoc cua nhung câu chuyen co
>>
Thiên Dàn – noi te troi cua De Vuong xua

Hãy chia se hình anh du lich cua ban tai dia chi [email protected] de Ban biên tap www.dulich4phuong.net dang tai lên Cong thông tin So tay du lich và khám phá cho dông dao ban doc duoc tham khao và chia se nhung cam xúc cua chính mình.

Độc đáo làng giếng cổ Bá Hiến

Những giếng nước trong vắt, đầy ắp quanh năm, với bốn tang giếng bằng đá vuông vức trơ gan cùng tuế nguyệt đã hơn 600 năm... Đó là nét độc đáo của 13 chiếc giếng cổ nằm rải rác tại xã Bá Hiến, huyện Bình Xuyên, Vĩnh Phúc.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá