Chùa Xà Tón

Chùa Xà Tón là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng không chỉ của An Giang mà còn của cả nước. Chùa Xà Tón được xây dựng cách nay khoảng 300 năm, trên một khu đất rộng nằm ngay trung tâm thị trấn Tri Tôn, huyện Tri Tôn.


Chùa Xà Tón
Chính điện chùa Xà Tón.

Theo lời kể, thuở đó, vùng này còn là khu đất hoang vu, cây cối rậm rạp. Trên những ngọn cây, từng đàn khỉ chuyền cành, đôi lúc chúng còn cả gan chọc ghẹo, níu kéo khách qua đường. Cảnh quan đẹp, u nhã xứng đáng là nơi thờ tự tôn nghiêm, nên đồng bào Khmer quyết định chọn khu đất này làm nơi lập chùa. Đầu tiên chùa được xây bằng gỗ, lợp lá, nền đất đơn sơ. Với đặc thù có nhiều khỉ sinh sống và thường hay níu kéo khách qua đường nên chùa được đặt tên theo tiếng Khmer là Xvayton (Xvay là khỉ và ton là kéo). Xvayton đọc âm là Xà Tón. Tên gọi Xà Tón này một thời gian dài còn dùng gọi luôn tên thị trấn và tên huyện lỵ miền biên giới này cho đến khi đổi lại là Tri Tôn.

Chùa Xà Tón là một ngôi chùa thờ Phật theo phái Tiểu thừa của đồng bào Khmer Nam bộ. Cũng giống như bất cứ ngôi chùa Khmer Nam bộ khác, chùa Xà Tón được các vị sư cho xây dựng lần hồi, theo kiểu “tàm thực”. Nghĩa là khi con sóc (bổn đạo) quyên cúng tiền đến đâu thì chùa được tiến hành xây cất đến đó cho tới khi hoàn tất. Năm 1896 và năm 1933, chùa Xà Tón được xây dựng lại bằng gạch ngói, cột gỗ căm xe, nền chùa bằng đá xanh vôi ô dước (cao 1,8 m), theo kiến trúc cổ truyền của người Khmer Nam bộ. Chính điện nằm ngay trung tâm khuôn viên chùa, mặt quay về hướng Đông Tây, nóc nhọn và hai mái cong gộp lại gợi hình ảnh rắn thần Naga (tượng trưng cho sự bất diệt và dũng mãnh) nằm dài. Mái chùa được cấu trúc hình tam cấp ngói đỏ, xanh, vàng. Trong ánh nắng, lớp mái ngói này hừng lên một sắc màu đẹp mắt. Quanh ngôi chính điện có khá nhiều những ngôi tháp nhỏ màu sắc rực rỡ. Trên đỉnh các ngôi tháp này đều được chạm tượng thần Bayon (thần Bốn Mặt, thần Sáng Tạo) bằng đá. Đây là nơi thờ tự hài cốt của các vị sư trụ trì đã viên tịch. Phía trước chính điện có một ao rộng trồng sen và súng phủ bóng mát một hàng dừa. Những khi sen và súng nở bông, cả mặt ao rực màu hoa phớt đỏ lá xanh non, rất đẹp. Cạnh hàng dừa có một tượng Phật lớn được tạc trong thế thiền định dưới bóng cây lâm vồ. Cây lâm vồ này, theo các sư, có tuổi thọ trên trăm năm, gốc khoảng mười người ôm, cành lá xum xuê, mát rượi.

Trong chính điện có 4 hàng cột bằng gỗ căm xe, mỗi hàng có 7 cây cột. Nền chùa lát gạch bông, tường gạch vôi ô dước. Trên các vách tường là các bức bích họa nhiều màu sắc tái hiện một phần Phật thoại. Đặc biệt, ở một bên vách, có một tượng Phật lớn bằng xi măng, thể hiện cảnh Phật ngồi kiết già trên bệ cao với nhiều tượng gỗ sắp xếp xung quanh. Chính điện chùa là nơi hành lễ và thuyết pháp của các sư đối với con sóc. Trong khuôn viên chùa còn có một số dãy nhà khác gồm: nhà khách, hội trường, nhà tăng lữ, nhà bếp... Các dãy nhà này xây nhỏ hơn chính điện nhưng nhà nào cũng có hai mái cong gộp lại, nóc nhọn, hai bên mái tạc đuôi rắn thần Naga.

Hiện nay, chùa Xà Tón còn lưu giữ trên 100 bộ kinh bằng chữ Phạn được viết trên những chiếc lá buông mà người Khmer gọi là bộ sách “Sa Tra”. Chính vì vậy mà vào năm 2006 chùa đã được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục giữ nhiều sách kinh lá có tại Việt Nam. Trước đó, năm 1986, chùa Xà Tón được Bộ Văn hóa công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Cũng giống như các ngôi chùa Khmer khác, theo truyền thống, chùa Xà Tón ngoài thờ Phật còn là trung tâm văn hóa, nơi gìn giữ những phong tục, tập quán, kiến trúc, điêu khắc, nghệ thuật cổ truyền của đồng bào Khmer. Ngoài những cuộc lễ nhỏ, mỗi năm chùa Xà Tón còn tổ chức 5 lễ lớn là: Chol Chnam Thmay (tết mừng năm mới) vào các ngày 13, 14, 15 tháng 4 dương lịch. Lễ Pi-sát bô-chia vào ngày rằm tháng 4 âm lịch nhằm nhớ ơn Phật tổ (ngày Phật đản sinh). Lễ Chôl Neasa là lễ cấm ba tháng sư không ra khỏi chùa (từ rằm tháng 6 đến rằm tháng 9 âm lịch). Lễ Kà Thận là lễ sắm quần áo cho sư cùng các vật dụng cho nhà chùa hoặc cho trường học địa phương. Đặc biệt nhất là lễ Dolta (còn gọi là Pha chun bênh), lễ ông bà (giống như lễ Thanh minh), kéo dài từ mồng 1 đến 15 tháng 10 âm lịch. Suốt những ngày này, con sóc mang bánh tét, hoa quả, cơm canh đến chùa cúng tế để tỏ lòng biết ơn người quá cố cũng như cầu an, cầu phúc cho gia đình...

Với nhiều lễ hội truyền thống ấy, với vị trí địa lý thuận lợi, với giá trị lịch sử văn hóa dân tộc, chùa Xà Tón là điểm tham quan hấp dẫn của hầu như tất cả mọi du khách đi đến khu vực này.








Chua Xa Ton


Chùa Xà Tón là mot danh lam thang canh noi tieng không chi cua An Giang mà còn cua ca nuoc. Chùa Xà Tón duoc xây dung cách nay khoang 300 nam, trên mot khu dat rong nam ngay trung tâm thi tran Tri Tôn, huyen Tri Tôn.


Chua Xa Ton
Chính dien chùa Xà Tón.

Theo loi ke, thuo dó, vùng này còn là khu dat hoang vu, cây coi ram rap. Trên nhung ngon cây, tung dàn khi chuyen cành, dôi lúc chúng còn ca gan choc gheo, níu kéo khách qua duong. Canh quan dep, u nhã xung dáng là noi tho tu tôn nghiêm, nên dong bào Khmer quyet dinh chon khu dat này làm noi lap chùa. Dau tiên chùa duoc xây bang go, lop lá, nen dat don so. Voi dac thù có nhieu khi sinh song và thuong hay níu kéo khách qua duong nên chùa duoc dat tên theo tieng Khmer là Xvayton (Xvay là khi và ton là kéo). Xvayton doc âm là Xà Tón. Tên goi Xà Tón này mot thoi gian dài còn dùng goi luôn tên thi tran và tên huyen ly mien biên gioi này cho den khi doi lai là Tri Tôn.

Chùa Xà Tón là mot ngôi chùa tho Phat theo phái Tieu thua cua dong bào Khmer Nam bo. Cung giong nhu bat cu ngôi chùa Khmer Nam bo khác, chùa Xà Tón duoc các vi su cho xây dung lan hoi, theo kieu “tàm thuc”. Nghia là khi con sóc (bon dao) quyên cúng tien den dâu thì chùa duoc tien hành xây cat den dó cho toi khi hoàn tat. Nam 1896 và nam 1933, chùa Xà Tón duoc xây dung lai bang gach ngói, cot go cam xe, nen chùa bang dá xanh vôi ô duoc (cao 1,8 m), theo kien trúc co truyen cua nguoi Khmer Nam bo. Chính dien nam ngay trung tâm khuôn viên chùa, mat quay ve huong Dông Tây, nóc nhon và hai mái cong gop lai goi hình anh ran than Naga (tuong trung cho su bat diet và dung mãnh) nam dài. Mái chùa duoc cau trúc hình tam cap ngói do, xanh, vàng. Trong ánh nang, lop mái ngói này hung lên mot sac màu dep mat. Quanh ngôi chính dien có khá nhieu nhung ngôi tháp nho màu sac ruc ro. Trên dinh các ngôi tháp này deu duoc cham tuong than Bayon (than Bon Mat, than Sáng Tao) bang dá. Dây là noi tho tu hài cot cua các vi su tru trì dã viên tich. Phía truoc chính dien có mot ao rong trong sen và súng phu bóng mát mot hàng dua. Nhung khi sen và súng no bông, ca mat ao ruc màu hoa phot do lá xanh non, rat dep. Canh hàng dua có mot tuong Phat lon duoc tac trong the thien dinh duoi bóng cây lâm vo. Cây lâm vo này, theo các su, có tuoi tho trên tram nam, goc khoang muoi nguoi ôm, cành lá xum xuê, mát ruoi.

Trong chính dien có 4 hàng cot bang go cam xe, moi hàng có 7 cây cot. Nen chùa lát gach bông, tuong gach vôi ô duoc. Trên các vách tuong là các buc bích hoa nhieu màu sac tái hien mot phan Phat thoai. Dac biet, o mot bên vách, có mot tuong Phat lon bang xi mang, the hien canh Phat ngoi kiet già trên be cao voi nhieu tuong go sap xep xung quanh. Chính dien chùa là noi hành le và thuyet pháp cua các su doi voi con sóc. Trong khuôn viên chùa còn có mot so dãy nhà khác gom: nhà khách, hoi truong, nhà tang lu, nhà bep... Các dãy nhà này xây nho hon chính dien nhung nhà nào cung có hai mái cong gop lai, nóc nhon, hai bên mái tac duôi ran than Naga.

Hien nay, chùa Xà Tón còn luu giu trên 100 bo kinh bang chu Phan duoc viet trên nhung chiec lá buông mà nguoi Khmer goi là bo sách “Sa Tra”. Chính vì vay mà vào nam 2006 chùa dã duoc Trung tâm Sách ky luc Viet Nam xác lap ky luc giu nhieu sách kinh lá có tai Viet Nam. Truoc dó, nam 1986, chùa Xà Tón duoc Bo Van hóa công nhan là di tích kien trúc nghe thuat cap quoc gia.

Cung giong nhu các ngôi chùa Khmer khác, theo truyen thong, chùa Xà Tón ngoài tho Phat còn là trung tâm van hóa, noi gìn giu nhung phong tuc, tap quán, kien trúc, diêu khac, nghe thuat co truyen cua dong bào Khmer. Ngoài nhung cuoc le nho, moi nam chùa Xà Tón còn to chuc 5 le lon là: Chol Chnam Thmay (tet mung nam moi) vào các ngày 13, 14, 15 tháng 4 duong lich. Le Pi-sát bô-chia vào ngày ram tháng 4 âm lich nham nho on Phat to (ngày Phat dan sinh). Le Chôl Neasa là le cam ba tháng su không ra khoi chùa (tu ram tháng 6 den ram tháng 9 âm lich). Le Kà Than là le sam quan áo cho su cùng các vat dung cho nhà chùa hoac cho truong hoc dia phuong. Dac biet nhat là le Dolta (còn goi là Pha chun bênh), le ông bà (giong nhu le Thanh minh), kéo dài tu mong 1 den 15 tháng 10 âm lich. Suot nhung ngày này, con sóc mang bánh tét, hoa qua, com canh den chùa cúng te de to lòng biet on nguoi quá co cung nhu cau an, cau phúc cho gia dình...

Voi nhieu le hoi truyen thong ay, voi vi trí dia lý thuan loi, voi giá tri lich su van hóa dân toc, chùa Xà Tón là diem tham quan hap dan cua hau nhu tat ca moi du khách di den khu vuc này.

Chùa Xà Tón

Chùa Xà Tón là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng không chỉ của An Giang mà còn của cả nước. Chùa Xà Tón được xây dựng cách nay khoảng 300 năm, trên một khu đất rộng nằm ngay trung tâm thị trấn Tri Tôn, huyện Tri Tôn.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá