Oai linh gò Đống Đa

Chiều mùa hạ, sau cơn mưa, trời Hà Nội xanh trong. Tôi đứng trên đỉnh gò Đống Đa, một trong những nơi có địa thế cao nhất trên đất Thăng Long - Hà Nội (chỉ sau núi Nùng). Cỏ cây ngút ngàn, xanh mướt, hoang sơ. Tiếng xe cộ vọng lên rì rầm, mùi khói bụi không đủ sức xuyên qua những kẽ lá. Dấu oai hùng dẫu nằm giữa nơi phố phường vẫn không mất vẻ u tịch, oai linh.


 Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da
Trung Liệt miếu uy nghiêm giữa gò Đống Đa

Gò Đống Đa nay nằm trên phố Tây Sơn thuộc quận Đống Đa, Hà Nội. Sử sách chép: khu vực này là nơi diễn ra trận thắng oanh liệt của nghĩa quân Tây Sơn với sự tham gia của nhân dân vùng Khương Thượng, do đô đốc Long (còn có tên là Đặng Tiến Đông) chỉ huy vào đêm mùng 4 rạng ngày mùng 5 tháng giêng năm Kỷ Dậu (1789) đập tan đồn Khương Thượng của giặc Thanh. Tướng giặc Sầm Nghi Đống phải treo cổ tự tử ở núi Ốc (Loa Sơn).

Trận đánh đã mở đường cho đại quân ta từ Ngọc Hồi thừa thắng tiến vào giải phóng Thăng Long. Sau chiến thắng, vua Quang Trung cho thu nhặt xác quân giặc xếp vào 12 cái hố rộng, lấp đất chôn và đắp cao thành gò gọi là “kình nghê quán” (gò tô chôn xác kình ghê - hai loài cá dữ ngoài biển) nhằm biểu dương chiến công của quân ta và cảnh cáo các thế lực ngoại xâm. 12 gò này nằm rải rác từ làng Thịnh Quang đến làng Nam Đồng, trên các gò cây cối mọc um tùm nên có tên là  Đống Đa.

Năm 1851, do mở đường mở chợ, đào xẻ thấy nhiều hài cốt giặc, nhân dân Hà Nội đã thu nhặt chôn vào một hố to, đắp cao lên thành gò cạnh núi Ốc (Loa Sơn). Dần dần chiếc gò mới này được đắp rộng và cao thêm, dính liền vào núi Ốc và cũng được gọi là gò Đống Đa. Sau khi chiếm thành Hà Nội, thực dân Pháp đã bạt đi tất cả 12 chiếc gò, chỉ còn lại gò ở núi Ốc. Vậy gò Đống Đa hiện nay, thực chất là chiếc gò thứ 13 còn xót lại.

Diện tích của gò bây giờ là 6.275 m2, bao gồm khu gò đã được tôn tạo thành gò tự nhiên. Cổng chính để lên gò nằm trên phố Tây Sơn. Tiến vào theo hướng này chúng ta sẽ bắt gặp một cổng tam quan dẫn lên gò, bên trên có ghi ba chữ: “Trung Liệt Miếu” (miếu Trung Liệt). Miếu này vốn được xây dựng năm Chính Hòa thứ 6 đời vua Lê Hy Tông (năm 1685) tại thôn Trung Phường, xã Yên Hòa, huyện Thọ Xương (chỗ phố Nguyễn Khuyến, Hà Nội bây giờ) thờ các công thần tiết liệt với nhà Lê.

Thoạt đầu miếu thờ tuẫn nạn đệ nhất công thần Lê Lai, một trung thần đã hy sinh cứu Bình Định Vương Lê Lợi, sau này là vua Lê Thái Tổ. Hàng năm cứ đến ngày rằm tháng Giêng, vua lại ngự giá cùng bá quan văn võ đến miếu Trung Liệt tham bái tưởng niệm. Đến thế kỷ XIX, miếu Trung Liệt được di rời đến gò Đống Đa. Miếu được phối thờ các tấm gương quan võ triều Nguyễn đã bỏ mình vì nước đặc biệt là trong công cuộc bảo vệ kinh thành Thăng Long.

Đó là bài vị lão tướng Nguyễn Tri Phương cùng người con trai, tướng Nguyễn Lâm bỏ mình trong trận Pháp công phá thành Hà Nội lần thứ nhất tháng 11-1873. Đó là Hoàng Diệu, Thượng thư Bộ Binh, Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội - Ninh Bình). Và người được đưa vào thờ ở Trung Liệt miếu một cách hơi muộn mằn (năm 1946) là người Anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ - Quang Trung!

Gợi lại tích xưa trên đỉnh gò hoang, tôi thấy đau đáu và tiếc nuối những cột, những móng còn tươi màu son gạch. Có lẽ cách đây chưa lâu trên đỉnh gò Đống Đa đã từng nguy nga, đã từng sừng sững một tòa Trung Liệt miếu!

Đống Đa ngày nay, phía dưới là những dãy ô tô đỗ thuê ở khoảng sân trước Đền thiêng Trung Liệt, một chuỗi trò chơi nào là đu quay, nào tàu hỏa chạy điện... Còn trên cao nơi đỉnh gò, "rì rầm trong tiếng đất" còn vang vọng bên tai hào khí Tây Sơn một thời:

"Đống Đa xưa bãi chiến trường
Ngổn ngang xác giặc vùi xương thành gò
Mùng 5 tết trận thắng to
Gió reo còn vẳng tiếng hò ba quân"...

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Khách tham quan gò Đống Đa

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Cổng chính dẫn lên đỉnh gò

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Đường mòn về dấu xưa

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da

 Vạc đá khắc ghi lời thề của vua Quang Trung - Nguyễn Huệ và nghĩa quân Tây Sơn “Đánh cho để dài tóc/ Đánh cho để đen răng/ Đánh cho nó chích luân bất phản/ Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn/ Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ”

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da
Chiếc bàn đá trên đỉnh gò giờ là nơi các cụ già đàm đạo chuyện đời và đánh cờ giải trí

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Người nay ôn lại tích xưa
 
Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da
Cột đá rêu phủ còn đây, tòa Trung Liệt miếu bây giờ ở đâu?

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Lồng lộng tượng đài người anh hùng Quang Trung - Nguyễn Huệ giữa trời xanh








Oai linh go Dong Da


Chieu mùa ha, sau con mua, troi Hà Noi xanh trong. Tôi dung trên dinh gò Dong Da, mot trong nhung noi có dia the cao nhat trên dat Thang Long - Hà Noi (chi sau núi Nùng). Co cây ngút ngàn, xanh muot, hoang so. Tieng xe co vong lên rì ram, mùi khói bui không du suc xuyên qua nhung ke lá. Dau oai hùng dau nam giua noi pho phuong van không mat ve u tich, oai linh.


 Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da
Trung Liet mieu uy nghiêm giua gò Dong Da

Gò Dong Da nay nam trên pho Tây Son thuoc quan Dong Da, Hà Noi. Su sách chép: khu vuc này là noi dien ra tran thang oanh liet cua nghia quân Tây Son voi su tham gia cua nhân dân vùng Khuong Thuong, do dô doc Long (còn có tên là Dang Tien Dông) chi huy vào dêm mùng 4 rang ngày mùng 5 tháng giêng nam Ky Dau (1789) dap tan don Khuong Thuong cua giac Thanh. Tuong giac Sam Nghi Dong phai treo co tu tu o núi Oc (Loa Son).

Tran dánh dã mo duong cho dai quân ta tu Ngoc Hoi thua thang tien vào giai phóng Thang Long. Sau chien thang, vua Quang Trung cho thu nhat xác quân giac xep vào 12 cái ho rong, lap dat chôn và dap cao thành gò goi là “kình nghê quán” (gò tô chôn xác kình ghê - hai loài cá du ngoài bien) nham bieu duong chien công cua quân ta và canh cáo các the luc ngoai xâm. 12 gò này nam rai rác tu làng Thinh Quang den làng Nam Dong, trên các gò cây coi moc um tùm nên có tên là  Dong Da.

Nam 1851, do mo duong mo cho, dào xe thay nhieu hài cot giac, nhân dân Hà Noi dã thu nhat chôn vào mot ho to, dap cao lên thành gò canh núi Oc (Loa Son). Dan dan chiec gò moi này duoc dap rong và cao thêm, dính lien vào núi Oc và cung duoc goi là gò Dong Da. Sau khi chiem thành Hà Noi, thuc dân Pháp dã bat di tat ca 12 chiec gò, chi còn lai gò o núi Oc. Vay gò Dong Da hien nay, thuc chat là chiec gò thu 13 còn xót lai.

Dien tích cua gò bây gio là 6.275 m2, bao gom khu gò dã duoc tôn tao thành gò tu nhiên. Cong chính de lên gò nam trên pho Tây Son. Tien vào theo huong này chúng ta se bat gap mot cong tam quan dan lên gò, bên trên có ghi ba chu: “Trung Liet Mieu” (mieu Trung Liet). Mieu này von duoc xây dung nam Chính Hòa thu 6 doi vua Lê Hy Tông (nam 1685) tai thôn Trung Phuong, xã Yên Hòa, huyen Tho Xuong (cho pho Nguyen Khuyen, Hà Noi bây gio) tho các công than tiet liet voi nhà Lê.

Thoat dau mieu tho tuan nan de nhat công than Lê Lai, mot trung than dã hy sinh cuu Bình Dinh Vuong Lê Loi, sau này là vua Lê Thái To. Hàng nam cu den ngày ram tháng Giêng, vua lai ngu giá cùng bá quan van võ den mieu Trung Liet tham bái tuong niem. Den the ky XIX, mieu Trung Liet duoc di roi den gò Dong Da. Mieu duoc phoi tho các tam guong quan võ trieu Nguyen dã bo mình vì nuoc dac biet là trong công cuoc bao ve kinh thành Thang Long.

Dó là bài vi lão tuong Nguyen Tri Phuong cùng nguoi con trai, tuong Nguyen Lâm bo mình trong tran Pháp công phá thành Hà Noi lan thu nhat tháng 11-1873. Dó là Hoàng Dieu, Thuong thu Bo Binh, Tong doc Hà Ninh (Hà Noi - Ninh Bình). Và nguoi duoc dua vào tho o Trung Liet mieu mot cách hoi muon man (nam 1946) là nguoi Anh hùng dân toc Nguyen Hue - Quang Trung!

Goi lai tích xua trên dinh gò hoang, tôi thay dau dáu và tiec nuoi nhung cot, nhung móng còn tuoi màu son gach. Có le cách dây chua lâu trên dinh gò Dong Da dã tung nguy nga, dã tung sung sung mot tòa Trung Liet mieu!

Dong Da ngày nay, phía duoi là nhung dãy ô tô do thuê o khoang sân truoc Den thiêng Trung Liet, mot chuoi trò choi nào là du quay, nào tàu hoa chay dien... Còn trên cao noi dinh gò, "rì ram trong tieng dat" còn vang vong bên tai hào khí Tây Son mot thoi:

"Dong Da xua bãi chien truong
Ngon ngang xác giac vùi xuong thành gò
Mùng 5 tet tran thang to
Gió reo còn vang tieng hò ba quân"...

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Khách tham quan gò Dong Da

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Cong chính dan lên dinh gò

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Duong mòn ve dau xua

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da

 Vac dá khac ghi loi the cua vua Quang Trung - Nguyen Hue và nghia quân Tây Son “Dánh cho de dài tóc/ Dánh cho de den rang/ Dánh cho nó chích luân bat phan/ Dánh cho nó phien giáp bat hoàn/ Dánh cho su tri Nam quoc anh hùng chi huu chu”

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da
Chiec bàn dá trên dinh gò gio là noi các cu già dàm dao chuyen doi và dánh co giai trí

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Nguoi nay ôn lai tích xua
 
Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da
Cot dá rêu phu còn dây, tòa Trung Liet mieu bây gio o dâu?

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Oai linh go Dong Da 
Long long tuong dài nguoi anh hùng Quang Trung - Nguyen Hue giua troi xanh

Oai linh gò Đống Đa

Chiều mùa hạ, sau cơn mưa, trời Hà Nội xanh trong. Tôi đứng trên đỉnh gò Đống Đa, một trong những nơi có địa thế cao nhất trên đất Thăng Long - Hà Nội (chỉ sau núi Nùng). Cỏ cây ngút ngàn, xanh mướt, hoang sơ. Tiếng xe cộ vọng lên rì rầm, mùi khói bụi không đủ sức xuyên qua những kẽ lá. Dấu oai hùng dẫu nằm giữa nơi phố phường vẫn không mất vẻ u tịch, oai linh.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá