Di tích họ Mạc ở Hà Tiên

Vượt qua những con dốc chạy ven biển xanh ngăn ngắt êm đềm sóng vỗ, qua những làng mạc, vườn cây ăn trái um tùm, xe đưa bạn tới công viên Mũi Tàu - nơi có bức tượng Mạc Cửu bằng đá xanh cao 7 mét sừng sững vươn lên trời cao bên dáng núi Tô Châu trầm mặc soi bóng xuống Đông Hồ.


>> Hà Tiên - Mảnh đất đầu ngọn gió

Qua cầu Tô Châu là đến một vùng đất của những di tích liên quan đến dòng họ Mạc lừng danh gắn liền với công cuộc khai mở đất Hà Tiên từ đầu thế kỷ XVIII. Ngày nay, thị xã Hà Tiên thuộc tỉnh Kiên Giang, cách thành phố Rạch Giá 120km và TPHCM 360km, nổi tiếng với nhiều danh lam thắng cảnh, quanh năm nắng vàng, biển xanh ôm ấp vỗ về, tạo cho Hà Tiên một dáng vẻ riêng biệt.

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Di tich ho Mac o Ha Tien
Tượng đài Mạc Cửu ở công viên Mũi Tàu, thị xã Hà Tiên. Ảnh: Cúc Tần

Lăng Mạc Cửu chiếm một diện tích hầu như cả ngọn “Bình San diệp thúy”. Vốn là triều thần nhà Minh, nên khi Minh triều bị nhà Thanh cướp ngôi, Mạc Cửu (sinh năm 1655 tại Triều Châu, Quảng Đông, Trung Quốc) đưa cả gia đình cùng đoàn tùy tùng đến Hà Tiên định cư, lập nên làng ấp, biến địa phương hoang vu xa xăm này thành một cảng thị phồn vinh.

Lăng Mạc Cửu gồm đền thờ và quần thể mộ phần. Đền thờ Mạc Cửu còn gọi là Trung Nghĩa từ, thường gọi tắt là miếu Linh, tọa lạc dưới chân núi Bình San. Cổng đền thờ Mạc Cửu có hai câu liễn đối bằng chữ Hán do nhà Nguyễn ban tặng:“Nhất môn trung nghĩa gia thinh trọng; Thất diệp phiên hàn quốc lũng vinh” (Một nhà trung nghĩa danh thơm cả họ; Bảy lá giậu che, cả nước mến yêu).

Vào trong là võ ca với xung quanh là khoảng sân phủ trùm bóng mát cây xanh. Kế đó là đền thờ Mạc Cửu với cột vuông, hoành phi và liễn đối. Ngay chính điện có một biển thờ đề “Khai trấn trụ quốc”. Vách đền là những bài thơ trứ tác trăm năm trước: “Hà Tiên thập vịnh”.

Theo con đường dốc bậc cấp lên núi, ta sẽ đi xuyên qua những “rừng” cây bạch mai sản sinh từ cây mẹ đem từ Quảng Tây (Trung Quốc) sang trồng vào năm 1720. Hằng năm, vào những ngày Tết Nguyên đán, mai nở trắng cành, tỏa hương thơm ngát.

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Di tich ho Mac o Ha Tien
Đền thờ Mạc Cửu. Ảnh: Cúc Tần

Trên lăng mộ, ngôi mộ lớn nhất, uy nghiêm nhất, là mộ Mạc Cửu, hình bán nguyệt, có vành thành bằng đất to lớn như con rồng nằm uốn che quanh nấm mồ, theo phong cách mộ táng của người Triều Châu. Trước khung cảnh mộ phần tôn nghiêm, chợt nghe đâu đây lời bài hát “Hà Tiên” của nhạc sĩ Lê Dinh dịu êm: “Tôi qua lăng Mạc Cửu. nằm trên con voi phục”, chợt thấy lòng buồn rười rượi.

“Con voi phục” năm xưa ám bụi thời gian, nhưng buồn với hai tượng tướng quân bằng đá xanh đứng canh hai bên cánh mộ năm xưa đã bị người ta trộm mất, thay bằng hai tượng xi măng không thể trơ gan cùng tuế nguyệt! Người ta đã phần nào làm mất đi lòng hiếu nghĩa của Mạc Thiên Tích khi ông cho khởi xây lăng mộ cha mình từ năm 1735, ngay năm cha ông qua đời, bằng đá xanh do các nhà buôn Trung Quốc chở từ Quảng Tây sang, và hoàn thành vào năm 1739.

Đứng bên phần mộ Mạc Cửu, ta chợt nhớ về 300 năm trước, nơi đây, thời Mạc Cửu sinh tiền từng lập đàn Xã Tắc dùng làm nơi tế chiến sĩ trận vong và đàn Xuyên Sơn làm nơi tế trời đất hằng năm vào ngày mồng 9 tháng Giêng. Cũng chính tại nơi này, ta có dịp phóng tầm mắt nhìn bao quát một phần thị xã Hà Tiên thơ mộng với vịnh biển, nơi có núi Pháo Đài vinh danh với tên gọi “Kim Dự lan đào”.

Rời lăng Mạc Cửu là một đoạn đường chừng trăm thước, lãng mạn với hai hàng cây ngọc lan tỏa bóng mát quanh năm. Những ngày hoa nở, hương ngọc lan tỏa hương thanh khiết, trầm mặc. Càng thoát tục hơn khi nghe tiếng “chuông ngân trong chiều vắng” từ Phù Dung cổ tự văng vẳng vọng đưa.

Có nhiều tài liệu ghi chép khác nhau về vị trí xây dựng và tên gọi chùa Phù Dung. Theo sách Đại Nam nhất thống chí, chùa có tên gọi là Phù Cừ, tọa lạc “ở chân núi Phù Cừ, xã Mỹ Đức huyện Hà Châu, do Mạc Thiên Tích lập ra khi trước, năm Thiệu Trị thứ sáu (1846), nhân dân tỉnh hạt xây sửa lợp ngói, trước sân đào giếng, theo núi dựng nhà”. Về sau vì kỵ húy nên chùa được đổi tên Phù Dung.

Sách “Gia Định thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức thì ghi:“Núi Phù Dung: cách trấn thự về phía tây bắc hơn 1 dặm. Ở đây hang hố xanh rậm lâu đời; chùa Phù Dung ở phía tây nam chân núi, tiếng chuông mõ pha trộn, tiếng kinh kệ lẫn tiếng ồn ào của phố thị, thật là cảnh nửa tăng nửa tục”.

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Di tich ho Mac o Ha Tien
Ngôi chùa sau chùa Phù Dung, tương truyền là nơi Mạc Thiên Tích
cho xây để nàng Ái Cơ tu hành. Ảnh: Cúc Tần

Ngôi chùa cổ đã sập hoàn toàn khi quân Xiêm tấn công sang Hà Tiên. Chùa Phù Dung ngày nay xây trên nền đất cao với nhiều bậc cấp bằng đá xanh. Chùa Phù Dung hiện tại vẫn dựa lưng vào ngọn “Bình San điệp thúy”. Sau chùa là một đài cao. Tương truyền đó là nơi Mạc Thiên Tích cho xây dựng để nàng Phù Cừ (Ái Cơ, Xuân Tự) tu hành. Chuyện nàng thứ thiếp của vị Tổng binh Đại đô đốc của trấn Hà Tiên giỏi tài kinh lược và thơ văn đã thành truyền thuyết tốn nhiều giấy mực của lớp hậu sinh.

Nữ sĩ Mộng Tuyết đã viết thiên tiểu thuyết ái tình diễm lệ “Nàng Ái Cơ trong chậu úp” và soạn giả Kiên Giang Hà Huy Hà đã sáng tác vở cải lương “Áo cưới trước cổng chùa” đều từ câu chưyện tình lâm ly bi đát của đôi trai tài gái sắc này.

Dù ngôi chùa Phù Dung bây giờ có phải là chùa Phù Dung xưa hay không chăng nữa, du khách hành hương, vãn cảnh chùa vẫn thấy lòng xao xuyến bâng khuâng trước mối tình đắm say chung thủy của chàng Mạc Thiên Tích với nàng Phù Cừ qua những câu chuyện truyền khẩu. Rồi, trong bóng hoàng hôn chập choạng ta nghe có tiếng “chuông ngân trong chiều vắng”, khiến ta như nghe tiếng chuông công phu vào lúc bình minh còn khuất nẻo ở Sắc tứ Tam Bảo tự, nhớ sao bài thơ “Tiêu tự thần chung” trong danh tác “Hà Tiên thập cảnh” của Tao đàn Chiêu Anh Các.








Di tich ho Mac o Ha Tien


Vuot qua nhung con doc chay ven bien xanh ngan ngat êm dem sóng vo, qua nhung làng mac, vuon cây an trái um tùm, xe dua ban toi công viên Mui Tàu - noi có buc tuong Mac Cuu bang dá xanh cao 7 mét sung sung vuon lên troi cao bên dáng núi Tô Châu tram mac soi bóng xuong Dông Ho.


>> Hà Tiên - Manh dat dau ngon gió

Qua cau Tô Châu là den mot vùng dat cua nhung di tích liên quan den dòng ho Mac lung danh gan lien voi công cuoc khai mo dat Hà Tiên tu dau the ky XVIII. Ngày nay, thi xã Hà Tiên thuoc tinh Kiên Giang, cách thành pho Rach Giá 120km và TPHCM 360km, noi tieng voi nhieu danh lam thang canh, quanh nam nang vàng, bien xanh ôm ap vo ve, tao cho Hà Tiên mot dáng ve riêng biet.

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Di tich ho Mac o Ha Tien
Tuong dài Mac Cuu o công viên Mui Tàu, thi xã Hà Tiên. Anh: Cúc Tan

Lang Mac Cuu chiem mot dien tích hau nhu ca ngon “Bình San diep thúy”. Von là trieu than nhà Minh, nên khi Minh trieu bi nhà Thanh cuop ngôi, Mac Cuu (sinh nam 1655 tai Trieu Châu, Quang Dông, Trung Quoc) dua ca gia dình cùng doàn tùy tùng den Hà Tiên dinh cu, lap nên làng ap, bien dia phuong hoang vu xa xam này thành mot cang thi phon vinh.

Lang Mac Cuu gom den tho và quan the mo phan. Den tho Mac Cuu còn goi là Trung Nghia tu, thuong goi tat là mieu Linh, toa lac duoi chân núi Bình San. Cong den tho Mac Cuu có hai câu lien doi bang chu Hán do nhà Nguyen ban tang:“Nhat môn trung nghia gia thinh trong; That diep phiên hàn quoc lung vinh” (Mot nhà trung nghia danh thom ca ho; Bay lá giau che, ca nuoc men yêu).

Vào trong là võ ca voi xung quanh là khoang sân phu trùm bóng mát cây xanh. Ke dó là den tho Mac Cuu voi cot vuông, hoành phi và lien doi. Ngay chính dien có mot bien tho de “Khai tran tru quoc”. Vách den là nhung bài tho tru tác tram nam truoc: “Hà Tiên thap vinh”.

Theo con duong doc bac cap lên núi, ta se di xuyên qua nhung “rung” cây bach mai san sinh tu cây me dem tu Quang Tây (Trung Quoc) sang trong vào nam 1720. Hang nam, vào nhung ngày Tet Nguyên dán, mai no trang cành, toa huong thom ngát.

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Di tich ho Mac o Ha Tien
Den tho Mac Cuu. Anh: Cúc Tan

Trên lang mo, ngôi mo lon nhat, uy nghiêm nhat, là mo Mac Cuu, hình bán nguyet, có vành thành bang dat to lon nhu con rong nam uon che quanh nam mo, theo phong cách mo táng cua nguoi Trieu Châu. Truoc khung canh mo phan tôn nghiêm, chot nghe dâu dây loi bài hát “Hà Tiên” cua nhac si Lê Dinh diu êm: “Tôi qua lang Mac Cuu. nam trên con voi phuc”, chot thay lòng buon ruoi ruoi.

“Con voi phuc” nam xua ám bui thoi gian, nhung buon voi hai tuong tuong quân bang dá xanh dung canh hai bên cánh mo nam xua dã bi nguoi ta trom mat, thay bang hai tuong xi mang không the tro gan cùng tue nguyet! Nguoi ta dã phan nào làm mat di lòng hieu nghia cua Mac Thiên Tích khi ông cho khoi xây lang mo cha mình tu nam 1735, ngay nam cha ông qua doi, bang dá xanh do các nhà buôn Trung Quoc cho tu Quang Tây sang, và hoàn thành vào nam 1739.

Dung bên phan mo Mac Cuu, ta chot nho ve 300 nam truoc, noi dây, thoi Mac Cuu sinh tien tung lap dàn Xã Tac dùng làm noi te chien si tran vong và dàn Xuyên Son làm noi te troi dat hang nam vào ngày mong 9 tháng Giêng. Cung chính tai noi này, ta có dip phóng tam mat nhìn bao quát mot phan thi xã Hà Tiên tho mong voi vinh bien, noi có núi Pháo Dài vinh danh voi tên goi “Kim Du lan dào”.

Roi lang Mac Cuu là mot doan duong chung tram thuoc, lãng man voi hai hàng cây ngoc lan toa bóng mát quanh nam. Nhung ngày hoa no, huong ngoc lan toa huong thanh khiet, tram mac. Càng thoát tuc hon khi nghe tieng “chuông ngân trong chieu vang” tu Phù Dung co tu vang vang vong dua.

Có nhieu tài lieu ghi chép khác nhau ve vi trí xây dung và tên goi chùa Phù Dung. Theo sách Dai Nam nhat thong chí, chùa có tên goi là Phù Cu, toa lac “o chân núi Phù Cu, xã My Duc huyen Hà Châu, do Mac Thiên Tích lap ra khi truoc, nam Thieu Tri thu sáu (1846), nhân dân tinh hat xây sua lop ngói, truoc sân dào gieng, theo núi dung nhà”. Ve sau vì ky húy nên chùa duoc doi tên Phù Dung.

Sách “Gia Dinh thành thông chí” cua Trinh Hoài Duc thì ghi:“Núi Phù Dung: cách tran thu ve phía tây bac hon 1 dam. O dây hang ho xanh ram lâu doi; chùa Phù Dung o phía tây nam chân núi, tieng chuông mõ pha tron, tieng kinh ke lan tieng on ào cua pho thi, that là canh nua tang nua tuc”.

Sotaydulich Sotay Dulich Khampha Kham Pha Bui Di tich ho Mac o Ha Tien
Ngôi chùa sau chùa Phù Dung, tuong truyen là noi Mac Thiên Tích
cho xây de nàng Ái Co tu hành. Anh: Cúc Tan

Ngôi chùa co dã sap hoàn toàn khi quân Xiêm tan công sang Hà Tiên. Chùa Phù Dung ngày nay xây trên nen dat cao voi nhieu bac cap bang dá xanh. Chùa Phù Dung hien tai van dua lung vào ngon “Bình San diep thúy”. Sau chùa là mot dài cao. Tuong truyen dó là noi Mac Thiên Tích cho xây dung de nàng Phù Cu (Ái Co, Xuân Tu) tu hành. Chuyen nàng thu thiep cua vi Tong binh Dai dô doc cua tran Hà Tiên gioi tài kinh luoc và tho van dã thành truyen thuyet ton nhieu giay muc cua lop hau sinh.

Nu si Mong Tuyet dã viet thiên tieu thuyet ái tình diem le “Nàng Ái Co trong chau úp” và soan gia Kiên Giang Hà Huy Hà dã sáng tác vo cai luong “Áo cuoi truoc cong chùa” deu tu câu chuyen tình lâm ly bi dát cua dôi trai tài gái sac này.

Dù ngôi chùa Phù Dung bây gio có phai là chùa Phù Dung xua hay không chang nua, du khách hành huong, vãn canh chùa van thay lòng xao xuyen bâng khuâng truoc moi tình dam say chung thuy cua chàng Mac Thiên Tích voi nàng Phù Cu qua nhung câu chuyen truyen khau. Roi, trong bóng hoàng hôn chap choang ta nghe có tieng “chuông ngân trong chieu vang”, khien ta nhu nghe tieng chuông công phu vào lúc bình minh còn khuat neo o Sac tu Tam Bao tu, nho sao bài tho “Tiêu tu than chung” trong danh tác “Hà Tiên thap canh” cua Tao dàn Chiêu Anh Các.

Di tích họ Mạc ở Hà Tiên

Vượt qua những con dốc chạy ven biển xanh ngăn ngắt êm đềm sóng vỗ, qua những làng mạc, vườn cây ăn trái um tùm, xe đưa bạn tới công viên Mũi Tàu - nơi có bức tượng Mạc Cửu bằng đá xanh cao 7 mét sừng sững vươn lên trời cao bên dáng núi Tô Châu trầm mặc soi bóng xuống Đông Hồ.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá