Độc đáo làng cổ miền sơn cước

Với những ngôi nhà trăm năm tuổi dựa vào vách núi, những vườn bậc thang cùng những con ngõ cao hút bằng đá và bóng cây rợp lối đi, làng Lộc Yên (xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, Quảng Nam) là một mẫu làng cổ miền núi hiếm hoi còn được bảo tồn khá nguyên vẹn.


dulich4phuong.net   Doc dao lang co mien son cuoc
Ngôi nhà cổ của anh em ông Nguyễn Đình Sưu được xem là
ngôi nhà cổ to, đẹp nhất xứ Quảng - Ảnh: Huỳnh Văn Mỹ

Không chỉ chứa đựng những giá trị văn hóa, làng cổ Lộc Yên còn cho thấy cách ứng xử với thiên nhiên rất đáng suy ngẫm giữa thời biến đổi khí hậu hôm nay.

Từ trụ sở xã Tiên Cảnh, theo tỉnh lộ ĐT616 tẻ theo đường thôn về hướng nam chừng 2km đã thấy làng Lộc Yên dưới chân đồi núi bao quanh. Những mái nhà hướng ra lũng ruộng hẹp, mai nhuốm sương, chiều quyện khói, thanh bình bên những vườn cây đầy tiếng chim. Chỉ trừ con đường giữa làng tương đối bằng phẳng, những lối đi vào xóm đâu cũng quanh co, khuất khúc với những con dốc ẩn hiện bên bờ đá như một vùng thành lũy cổ xưa.

Nhà xưa

Lộc Yên có tuổi đời không cao hơn những làng trong vùng nhưng được gọi làng cổ chính là nhờ còn giữ được lượng nhà cổ đáng kể.

Lão làng Nguyễn Đình Huỳnh kể: “Theo các bậc tiền bối truyền lại, tộc Nguyễn Đình từ vùng hạ du đến đây mở đất sau làng An Sơn kề bên. Lúc ấy ruộng của An Sơn nằm hết ở địa phận Lộc Yên, khi lập bộ điền thổ chỉ có hai sào ruộng (điền), còn lại toàn là đất (thổ). Vậy nhưng nhờ siêng năng vỡ rừng lập vườn trồng quế, cau, chè, hồ tiêu, mít, bòng..., chẳng bao lâu ông cha mình đã khá lên, mua thêm trâu tậu thêm ruộng, làm được nhà rường”.

Mở tung hết giàn cửa “bàn khoa” để giới thiệu cái đẹp của ngôi nhà cổ miền sơn cước, vị lão làng 85 tuổi cho rằng nét độc đáo của nhà cổ Lộc Yên là được làm rặt gỗ mít lấy tại chỗ. “Làng Lộc Yên có tuổi trên 200 năm. Những ngôi nhà rường sớm nhất ở đây cũng tròm trèm 150 năm. Đình làng bằng gỗ mít to nhất huyện cũng nằm ở Lộc Yên, tiếc là đã bị phá dỡ thời chống Pháp. Cây mít được trồng nhiều ở vườn nhà đã cho ông bà mình đủ gỗ để làm nhà, đóng mọi thứ đồ đạc...” - ông Huỳnh nói.

Ngôi nhà cổ số 1 ở Lộc Yên là tài sản của anh em ông Nguyễn Đình Sưu. Nằm sát chân núi, ngôi nhà nổi tiếng bởi giàn cột gỗ mít vạm vỡ và đường nét chạm trổ tinh xảo. “Nhà to, gỗ chắc, chạm đẹp, ai đến xem ngôi nhà của anh em ông Sưu cũng trầm trồ. Nó tựa như một bảo tàng lưu giữ tài nghệ của người thợ mộc làng Vân Hà xưa...” - ông Trần Anh Hào, chủ nhân một ngôi nhà cổ ở Lộc Yên, nhận xét.

Cũng là di sản đánh dấu sự ổn cố, hưng thịnh của cư dân Lộc Yên nơi quê mới ngày ấy là ngôi nhà của chị em ông Nguyễn Đình Mẫn. Đây là tiêu mẫu nhà cổ liên hoàn từ nhà trên đến nhà cầu (nhà nối giữa) và nhà dưới theo hình chữ L vốn được quen gọi là “nhà chữ môn” (theo tự dạng chữ nho) với kích thước đồ sộ, hiếm thấy ở nơi nào còn giữ được nguyên mẫu nhà rường loại này. Đặc biệt, nhà dưới làm theo kiểu “xuyên lạn” - kiểu nhà rường có xuyên dài, giảm bớt số cột ở giữa để có diện tích rộng nhằm lùa trâu bò vào giữa nhà đạp lúa khi gặt lúa mùa mưa - gần như không còn trong hệ nhà cổ miền Trung.

Cũng như nhiều nhà cổ khác ở Lộc Yên, đồ thờ tự, vật dụng nội thất ở ngôi nhà cổ rộng hơn 200m2 này còn gìn giữ được khá hoàn hảo. Đáng quý là căn bếp cổ rộng chưa tới 8m2 của ngôi nhà: “Năm xưa chị em tui sửa lại cái bếp, đặt ở mái sau của nhà cầu cho tiện. Bởi tiếc cái nhà bếp của ông cha, không đành đem bán gỗ...” - bà Nguyễn Thị Tuyền, 65 tuổi, nói.

Để phòng hỏa hoạn, không chỉ bếp được cất biệt lập mà nhiều nhà cổ ở Lộc Yên đều có mái đất bên dưới mái tranh hay mái ngói (người Bình Định gọi là nhà lá mái). Qua thời gian, một số chủ nhà cổ Lộc Yên đã bỏ mái đất khi thay mái tranh bằng ngói, nay chỉ còn ngôi nhà mái đất của ông Trần Công Thiệm.

Khác với cách dùng nan tre dày đan làm tấm chắn để đổ đất sét làm mái dưới, ông nội của ông Thiệm đã làm trần nhà bằng ván (như cách làm trần nhà ngày nay) rồi mới đổ lớp đất sét lên trên. Mái đất này lại được nối kết với vòng tường vách cũng được làm bằng đất sét trộn rơm dày đến 15cm để tăng hiệu quả chống cháy.

dulich4phuong.net   Doc dao lang co mien son cuoc
Ngõ đá, lối đi, bờ chắn vườn bằng đá, khu gia trang tựa như
thành lũy nhỏ ở làng cổ Lộc Yên - Ảnh: Huỳnh Văn Mỹ

Ngõ đá

Đây được coi là sản phẩm riêng của vùng đất nửa trung du nửa miền núi Tiên Phước xứ Quảng. Và những ngõ đá đẹp cũng có nhiều hơn ở làng cổ Lộc Yên. “Quê mình bao quanh toàn núi đồi, người dân từ xưa phải vỡ đất rừng để lập vườn trồng cây. Dưới đất lại có quá nhiều đá, phải lấy lên mới trồng trọt được. Đất chênh như bậc thang, đá có sẵn lấy chất thành bờ, ngăn thành từng khoảnh để chống xói trôi đất, số lại dùng lót đường đi, cài chất cổng ngõ” - ông Sưu giải thích.

Những ngõ đá thời mở đất được cư dân Lộc Yên xem như “cảnh quan” của quê mình, ai cũng dồn sức làm đẹp cho lối đi, con ngõ của mình. Không can thiệp nhiều vào độ dốc của con ngõ vì muốn “tùy thuận với thiên nhiên”, người Lộc Yên chỉ cài chất bờ đá, cùng lắm mới làm bậc cấp ở những chỗ dốc.

Theo cư dân, những ngõ dài, độ dốc cao, uốn lượn quanh co, nhiều bậc cấp mới đẹp, bề thế. Lối đi dọc theo ngõ đá được trồng chè tàu, kiểng lá nhiều màu càng tăng vẻ đẹp. Nhưng đẹp nhất vẫn là màu xanh của rêu phong, của các loại dương xỉ mọc chen trên mặt đá vốn được bóng cây che mát suốt ngày.

Người Lộc Yên bảo tồn gần như trọn vẹn những ngõ đá có từ thuở lập làng. Để gìn giữ con ngõ của ông cha, bà Tuyền và người em trai phải làm nhà để xe bên đường làng, còn ông Nguyễn Đình Hoan mươi năm nay gửi xe ở nhà người bà con gần đường. “Năm xưa em trai tui đã sửa một đoạn ngắn nhưng rồi lại thôi, quyết giữ cái ngõ đá xưa...” - bà Tuyền nói.

“Lộc Yên nay còn chín nhà rường cổ. Sau ngày hòa bình, chưa ai ở đây bán đi ngôi nhà cổ của mình, thậm chí trong lúc kinh tế khó khăn họ vẫn cố tu sửa để giữ gìn ngôi nhà...” - ông Đặng Sanh, trưởng thôn Lộc Yên, nói.

Ông Nguyễn Đình Sưu cho biết cha của ông đã rất khó khăn khi từ chối bán ngôi nhà cổ của mình cho nguyên thượng thư bộ lại Ngô Đình Diệm hồi năm 1939. Hồi đó đích thân ông Diệm cùng với tri huyện Tiên Phước Phạm Viết Chánh vào tận nhà hỏi mua ngôi nhà đã nổi tiếng ở xứ Quảng.

Năm 1960, tỉnh trưởng tỉnh Quảng Tín cũng thân hành đến nhà cha ông hỏi mua ngôi nhà: “Hồi đó tui 12 tuổi, tui còn nhớ rõ ông tỉnh trưởng Thân Ninh nài nỉ cha tui bán ngôi nhà với hai điều kiện: hoặc là lấy 1 triệu đồng, hoặc là tỉnh sẽ xây cho ngôi nhà kiểu mới ở quê hay ở tỉnh lỵ tùy ý cha tui. Ông tỉnh trưởng còn khuyên rằng bán ngôi nhà cho tỉnh đem về làm Khổng miếu là việc nên làm. Nhưng cha tui nói là nhà của ông bà để lại, con cháu đem bán là trái đạo lý...”.

Lấy ra chiếc xối của ngôi nhà cầu làm bằng thân cây dừa già đã trải trăm năm mưa nắng, bà Nguyễn Thị Tuyền cho hay vừa mới từ chối một nhân viên bảo tàng đến hỏi mua. Dù cả hai vợ chồng người em trai của bà phải đến vùng cao huyện Bắc Trà My để làm lụng nuôi đàn con ăn học nhưng họ cũng đã sắm đủ gỗ mít để sắp tới khép lại phần vách ngăn, tu sửa bộ cửa cổ cho ngôi nhà dưới. “Giữ nhà của ông bà để lại là giữ đạo đức cho con cháu mình” - bà Tuyền nói.

Bà Nguyễn Thị Nhung cùng chồng đang tìm mua một tấm ván mít lớn để sửa lại chiếc quả đường (bàn ăn dài) bị hư mặt. Giữ được ngôi nhà của tổ tiên, vợ chồng bà Nhung cũng giữ được mọi đồ nội thất trong nhà, trong đó có chiếc tủ thờ trên trăm tuổi cẩn xà cừ 24 hình ảnh theo điển tích Nhị thập tứ hiếu.

Lộc Yên có lượng nhà cổ độc đáo cùng với cách cài chất ngõ đá, bờ vườn khéo léo, chứa đựng nhiều thông tin về kiến trúc lẫn đời sống cư dân xưa và nay. Đang được chờ công nhận là di sản cấp quốc gia, Lộc Yên là một làng cổ đặc thù, khác với những làng cổ Đường Lâm, Phước Tích, bởi đây là vùng cư dân thuần nông nghiệp, lại nằm ở vùng trung du - miền núi, không gian nhà - ngõ - vườn - ruộng - đồi núi gắn bó một cách hết sức hài hòa, thân thiện, là hằng số quan trọng cho một cuộc sống bền vững.

Trong chuyến khảo sát Lộc Yên cùng chúng tôi cuối năm 2010, giáo sư Hoàng Đạo Kính cho rằng làng cổ Lộc Yên là cả một nghệ thuật sắp đặt tốt, sự sắp đặt của các thế hệ cư dân giao hòa với sự sắp đặt của thiên nhiên, sự can thiệp của con người vào thiên nhiên rất ít. Ông nhấn mạnh: làng cổ Lộc Yên là một “quà tặng của thiên nhiên trong mâm cỗ du lịch” nếu xem đây là điểm để phát triển du lịch. Thiên nhiên đã ban cho con người một không gian lý tưởng, còn con người đã kiến tạo, giữ gìn được những sản phẩm rất có giá trị.

Nhà nghiên cứu, họa sĩ NGUYỄN THƯỢNG HỶ
(nguyên trưởng phòng nghiệp vụ Trung tâm Quản lý di tích và danh thắng tỉnh Quảng Nam)

Hãy chia sẻ hình ảnh du lịch của bạn tại địa chỉ info@dulich4phuong.net để Ban biên tập www.dulich4phuong.net đăng tải lên Cổng thông tin Sổ tay du lịch và khám phá cho đông đảo bạn đọc được tham khảo và chia sẻ những cảm xúc của chính mình.








Doc dao lang co mien son cuoc


Voi nhung ngôi nhà tram nam tuoi dua vào vách núi, nhung vuon bac thang cùng nhung con ngõ cao hút bang dá và bóng cây rop loi di, làng Loc Yên (xã Tiên Canh, huyen Tiên Phuoc, Quang Nam) là mot mau làng co mien núi hiem hoi còn duoc bao ton khá nguyên ven.


dulich4phuong.net   Doc dao lang co mien son cuoc
Ngôi nhà co cua anh em ông Nguyen Dình Suu duoc xem là
ngôi nhà co to, dep nhat xu Quang - Anh: Huynh Van My

Không chi chua dung nhung giá tri van hóa, làng co Loc Yên còn cho thay cách ung xu voi thiên nhiên rat dáng suy ngam giua thoi bien doi khí hau hôm nay.

Tu tru so xã Tiên Canh, theo tinh lo DT616 te theo duong thôn ve huong nam chung 2km dã thay làng Loc Yên duoi chân doi núi bao quanh. Nhung mái nhà huong ra lung ruong hep, mai nhuom suong, chieu quyen khói, thanh bình bên nhung vuon cây day tieng chim. Chi tru con duong giua làng tuong doi bang phang, nhung loi di vào xóm dâu cung quanh co, khuat khúc voi nhung con doc an hien bên bo dá nhu mot vùng thành luy co xua.

Nhà xua

Loc Yên có tuoi doi không cao hon nhung làng trong vùng nhung duoc goi làng co chính là nho còn giu duoc luong nhà co dáng ke.

Lão làng Nguyen Dình Huynh ke: “Theo các bac tien boi truyen lai, toc Nguyen Dình tu vùng ha du den dây mo dat sau làng An Son ke bên. Lúc ay ruong cua An Son nam het o dia phan Loc Yên, khi lap bo dien tho chi có hai sào ruong (dien), còn lai toàn là dat (tho). Vay nhung nho siêng nang vo rung lap vuon trong que, cau, chè, ho tiêu, mít, bòng..., chang bao lâu ông cha mình dã khá lên, mua thêm trâu tau thêm ruong, làm duoc nhà ruong”.

Mo tung het giàn cua “bàn khoa” de gioi thieu cái dep cua ngôi nhà co mien son cuoc, vi lão làng 85 tuoi cho rang nét doc dáo cua nhà co Loc Yên là duoc làm rat go mít lay tai cho. “Làng Loc Yên có tuoi trên 200 nam. Nhung ngôi nhà ruong som nhat o dây cung tròm trèm 150 nam. Dình làng bang go mít to nhat huyen cung nam o Loc Yên, tiec là dã bi phá do thoi chong Pháp. Cây mít duoc trong nhieu o vuon nhà dã cho ông bà mình du go de làm nhà, dóng moi thu do dac...” - ông Huynh nói.

Ngôi nhà co so 1 o Loc Yên là tài san cua anh em ông Nguyen Dình Suu. Nam sát chân núi, ngôi nhà noi tieng boi giàn cot go mít vam vo và duong nét cham tro tinh xao. “Nhà to, go chac, cham dep, ai den xem ngôi nhà cua anh em ông Suu cung tram tro. Nó tua nhu mot bao tàng luu giu tài nghe cua nguoi tho moc làng Vân Hà xua...” - ông Tran Anh Hào, chu nhân mot ngôi nhà co o Loc Yên, nhan xét.

Cung là di san dánh dau su on co, hung thinh cua cu dân Loc Yên noi quê moi ngày ay là ngôi nhà cua chi em ông Nguyen Dình Man. Dây là tiêu mau nhà co liên hoàn tu nhà trên den nhà cau (nhà noi giua) và nhà duoi theo hình chu L von duoc quen goi là “nhà chu môn” (theo tu dang chu nho) voi kích thuoc do so, hiem thay o noi nào còn giu duoc nguyên mau nhà ruong loai này. Dac biet, nhà duoi làm theo kieu “xuyên lan” - kieu nhà ruong có xuyên dài, giam bot so cot o giua de có dien tích rong nham lùa trâu bò vào giua nhà dap lúa khi gat lúa mùa mua - gan nhu không còn trong he nhà co mien Trung.

Cung nhu nhieu nhà co khác o Loc Yên, do tho tu, vat dung noi that o ngôi nhà co rong hon 200m2 này còn gìn giu duoc khá hoàn hao. Dáng quý là can bep co rong chua toi 8m2 cua ngôi nhà: “Nam xua chi em tui sua lai cái bep, dat o mái sau cua nhà cau cho tien. Boi tiec cái nhà bep cua ông cha, không dành dem bán go...” - bà Nguyen Thi Tuyen, 65 tuoi, nói.

De phòng hoa hoan, không chi bep duoc cat biet lap mà nhieu nhà co o Loc Yên deu có mái dat bên duoi mái tranh hay mái ngói (nguoi Bình Dinh goi là nhà lá mái). Qua thoi gian, mot so chu nhà co Loc Yên dã bo mái dat khi thay mái tranh bang ngói, nay chi còn ngôi nhà mái dat cua ông Tran Công Thiem.

Khác voi cách dùng nan tre dày dan làm tam chan de do dat sét làm mái duoi, ông noi cua ông Thiem dã làm tran nhà bang ván (nhu cách làm tran nhà ngày nay) roi moi do lop dat sét lên trên. Mái dat này lai duoc noi ket voi vòng tuong vách cung duoc làm bang dat sét tron rom dày den 15cm de tang hieu qua chong cháy.

dulich4phuong.net   Doc dao lang co mien son cuoc
Ngõ dá, loi di, bo chan vuon bang dá, khu gia trang tua nhu
thành luy nho o làng co Loc Yên - Anh: Huynh Van My

Ngõ dá

Dây duoc coi là san pham riêng cua vùng dat nua trung du nua mien núi Tiên Phuoc xu Quang. Và nhung ngõ dá dep cung có nhieu hon o làng co Loc Yên. “Quê mình bao quanh toàn núi doi, nguoi dân tu xua phai vo dat rung de lap vuon trong cây. Duoi dat lai có quá nhieu dá, phai lay lên moi trong trot duoc. Dat chênh nhu bac thang, dá có san lay chat thành bo, ngan thành tung khoanh de chong xói trôi dat, so lai dùng lót duong di, cài chat cong ngõ” - ông Suu giai thích.

Nhung ngõ dá thoi mo dat duoc cu dân Loc Yên xem nhu “canh quan” cua quê mình, ai cung don suc làm dep cho loi di, con ngõ cua mình. Không can thiep nhieu vào do doc cua con ngõ vì muon “tùy thuan voi thiên nhiên”, nguoi Loc Yên chi cài chat bo dá, cùng lam moi làm bac cap o nhung cho doc.

Theo cu dân, nhung ngõ dài, do doc cao, uon luon quanh co, nhieu bac cap moi dep, be the. Loi di doc theo ngõ dá duoc trong chè tàu, kieng lá nhieu màu càng tang ve dep. Nhung dep nhat van là màu xanh cua rêu phong, cua các loai duong xi moc chen trên mat dá von duoc bóng cây che mát suot ngày.

Nguoi Loc Yên bao ton gan nhu tron ven nhung ngõ dá có tu thuo lap làng. De gìn giu con ngõ cua ông cha, bà Tuyen và nguoi em trai phai làm nhà de xe bên duong làng, còn ông Nguyen Dình Hoan muoi nam nay gui xe o nhà nguoi bà con gan duong. “Nam xua em trai tui dã sua mot doan ngan nhung roi lai thôi, quyet giu cái ngõ dá xua...” - bà Tuyen nói.

“Loc Yên nay còn chín nhà ruong co. Sau ngày hòa bình, chua ai o dây bán di ngôi nhà co cua mình, tham chí trong lúc kinh te khó khan ho van co tu sua de giu gìn ngôi nhà...” - ông Dang Sanh, truong thôn Loc Yên, nói.

Ông Nguyen Dình Suu cho biet cha cua ông dã rat khó khan khi tu choi bán ngôi nhà co cua mình cho nguyên thuong thu bo lai Ngô Dình Diem hoi nam 1939. Hoi dó dích thân ông Diem cùng voi tri huyen Tiên Phuoc Pham Viet Chánh vào tan nhà hoi mua ngôi nhà dã noi tieng o xu Quang.

Nam 1960, tinh truong tinh Quang Tín cung thân hành den nhà cha ông hoi mua ngôi nhà: “Hoi dó tui 12 tuoi, tui còn nho rõ ông tinh truong Thân Ninh nài ni cha tui bán ngôi nhà voi hai dieu kien: hoac là lay 1 trieu dong, hoac là tinh se xây cho ngôi nhà kieu moi o quê hay o tinh ly tùy ý cha tui. Ông tinh truong còn khuyên rang bán ngôi nhà cho tinh dem ve làm Khong mieu là viec nên làm. Nhung cha tui nói là nhà cua ông bà de lai, con cháu dem bán là trái dao lý...”.

Lay ra chiec xoi cua ngôi nhà cau làm bang thân cây dua già dã trai tram nam mua nang, bà Nguyen Thi Tuyen cho hay vua moi tu choi mot nhân viên bao tàng den hoi mua. Dù ca hai vo chong nguoi em trai cua bà phai den vùng cao huyen Bac Trà My de làm lung nuôi dàn con an hoc nhung ho cung dã sam du go mít de sap toi khép lai phan vách ngan, tu sua bo cua co cho ngôi nhà duoi. “Giu nhà cua ông bà de lai là giu dao duc cho con cháu mình” - bà Tuyen nói.

Bà Nguyen Thi Nhung cùng chong dang tìm mua mot tam ván mít lon de sua lai chiec qua duong (bàn an dài) bi hu mat. Giu duoc ngôi nhà cua to tiên, vo chong bà Nhung cung giu duoc moi do noi that trong nhà, trong dó có chiec tu tho trên tram tuoi can xà cu 24 hình anh theo dien tích Nhi thap tu hieu.

Loc Yên có luong nhà co doc dáo cùng voi cách cài chat ngõ dá, bo vuon khéo léo, chua dung nhieu thông tin ve kien trúc lan doi song cu dân xua và nay. Dang duoc cho công nhan là di san cap quoc gia, Loc Yên là mot làng co dac thù, khác voi nhung làng co Duong Lâm, Phuoc Tích, boi dây là vùng cu dân thuan nông nghiep, lai nam o vùng trung du - mien núi, không gian nhà - ngõ - vuon - ruong - doi núi gan bó mot cách het suc hài hòa, thân thien, là hang so quan trong cho mot cuoc song ben vung.

Trong chuyen khao sát Loc Yên cùng chúng tôi cuoi nam 2010, giáo su Hoàng Dao Kính cho rang làng co Loc Yên là ca mot nghe thuat sap dat tot, su sap dat cua các the he cu dân giao hòa voi su sap dat cua thiên nhiên, su can thiep cua con nguoi vào thiên nhiên rat ít. Ông nhan manh: làng co Loc Yên là mot “quà tang cua thiên nhiên trong mâm co du lich” neu xem dây là diem de phát trien du lich. Thiên nhiên dã ban cho con nguoi mot không gian lý tuong, còn con nguoi dã kien tao, giu gìn duoc nhung san pham rat có giá tri.

Nhà nghiên cuu, hoa si NGUYEN THUONG HY
(nguyên truong phòng nghiep vu Trung tâm Quan lý di tích và danh thang tinh Quang Nam)

Hãy chia se hình anh du lich cua ban tai dia chi info@dulich4phuong.net de Ban biên tap www.dulich4phuong.net dang tai lên Cong thông tin So tay du lich và khám phá cho dông dao ban doc duoc tham khao và chia se nhung cam xúc cua chính mình.

Độc đáo làng cổ miền sơn cước

Với những ngôi nhà trăm năm tuổi dựa vào vách núi, những vườn bậc thang cùng những con ngõ cao hút bằng đá và bóng cây rợp lối đi, làng Lộc Yên (xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, Quảng Nam) là một mẫu làng cổ miền núi hiếm hoi còn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá