Kiến An Cung ở Sa Đéc

Nằm giữa thị xã Sa Đéc (Đồng Tháp), Kiến An Cung được những người Phước Kiến xây dựng từ hàng trăm năm nay. Những dòng người Phước Kiến (Trung Hoa) sang định cư tại đây, phần lớn là di thần nhà Minh bỏ xứ tha hương từ thế kỷ XVIII do không thần phục triều Mãn Thanh.


dulich4phuong.net   Kiến An Cung ở Sa Đéc
Kiến An Cung ở Sa Đéc, dân địa phương thường gọi là chùa Ông Quách.

Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, người Phước Kiến là một trong ba cộng đồng gồm Kinh, Hoa và Khmer sống chan hòa bao đời nay; nhưng họ luôn giữ được bản sắc văn hóa, tâm linh suốt nhiều thế hệ sinh sôi, trưởng thành trên đất khách. Kiến An Cung là một minh chứng về năm hóa tâm linh của họ.

Kiến An Cung là tên chữ, tên dân gian thường gọi là chùa Ông Quách. Theo tư liệu, Kiến An Cung do một người Hoa có tên Huỳnh Thuận vận động bà con người Phước Kiến ở Sa Đéc đóng góp tiền bạc xây dựng, từ năm 1924 đến năm 1927 thì hoàn thành. Việc xây công trình này nhằm hai mục đích. Thứ nhất là đáp ứng và duy trì tín ngưỡng truyền thống của dân tộc họ; thứ hai là họ có một nơi để hội họp, bàn bạc, liên kết, hỗ trợ nhau trong cuộc sống nơi đất mới Sa Đéc.


dulich4phuong.net   Kiến An Cung ở Sa Đéc
Mặt trước Kiến An Cung.

Không giống như người Tiều (Triều Châu) thờ Ông Bổn (Bổn Đầu Công Trịnh Hòa, một viên quan nhỏ đời Minh, thế kỷ 15, có công tổ chức đưa người Trung Hoa vượt biển di dân) hay người Quảng Đông thờ Quan Đế Thánh Quân (Quan Công); Kiến An Cung của người Phước Kiến thờ Ông Quách và nhiều vị thần khác. Ông Quách là cách gọi gần gũi ngài Quách Thành Vương Công, tức là thần Bảo An Quản Trạch Tôn Vương thời Ngũ Đại hậu Tấn bên Trung Hoa. Ông Quách người gốc huyện An Khê, tỉnh Phước Kiến, là một người có ý chí nghị lực, chăm sóc mẹ già một cách hiếu đễ, luôn giúp đỡ người ngay, có nhiều công lao trong việc nước nên được vua Trung Hoa thời đó phong Ứng Linh Uy Hầu, rồi Quản Trạch Tôn Vương.

Kiến An Cung - cũng như nhiều ngôi đền khác của người Hoa tại Việt Nam thường được gọi là chùa Tàu - là một thiết chế văn hóa, tín ngưỡng có giá trị lịch sử. Nét văn hóa đậm chất Trung Hoa, chất Á Đông được thể hiện hầu như toàn thể công trình. Kiến An Cung quay mặt ra rạch Cái Sơn, xây dựng theo hình chữ “Công”, uy nghi, bề thế với 3 gian. Toàn bộ công trình không có kèo, chỉ có đòn tay ráp mộng. Mái lợp ngói dợn sóng rồng, làm nền cho những ngọn sóng vút lên cao, tạo thành mái ngói theo chữ “ngũ hành”. Sáu đầu ngọn sóng là sáu cung điện thu nhỏ đặt tượng các vị tiên, phật, thánh thần. Mái chùa được lợp 3 tầng, bên trên là ngói âm dương, đầu mái là ngói lưu ly hình ống: giữa là gạch, dưới cùng là ngói. Như các ngôi chùa Tàu khác ở Việt Nam, trên giữa nóc mái Kiến An Cung có tượng lưỡng long tranh châu.

dulich4phuong.net   Kiến An Cung ở Sa Đéc
Kỳ lân bằng đá xanh. Ảnh: Cúc Tần

Trước cửa chính Kiến An Cung có tượng đá xanh hai con kỳ lân to lớn, điêu khắc mỹ thuật. Cũng như các ngôi chùa Tàu khác, hai bên tường cửa cái Kiến An Cung cũng có vẽ hình hai ông Thiện, ông Ác trấn giữ. Ngay cửa cái còn có các bức tranh vẽ theo lối thủy mặc, với những bông hoa uyển chuyển, mềm mại, lại có cảnh sinh hoạt của vua chúa cùng các quan viên Trung Hoa xưa.

Ta còn có dịp thưởng ngoạn những nét vẽ tài hoa của những “họa sĩ chân đất” năm xưa qua những bức họa trên hai bên vách tường bên ngoài chánh điện. Đó là những hình vẽ kể lại các truyện tích Tàu trích từ các truyện Phong Thần, Tây Du Ký, Tam Quốc... Các bức tranh nầy còn nhằm giáo dục con người về lánh dữ làm lành... Bên trên những bức tranh tường, theo đường gờ gắn kiếng, trang trí cây cối, chim, thú cùng tượng người ghép bằng sành tạo thành những bức tranh nằm sinh động.

Bước qua ngạch cửa bằng đá xanh, bên trong chánh điện là thiên tỉnh (giếng trời). Đây là nơi lấy ánh sáng và thông gió giúp chùa lúc nào cũng sáng sủa và thoáng mát. Đặc biệt cái hay của thiên tỉnh là giúp chùa giải bớt khói nhang mù mịt một cách nhanh chóng trong những ngày lễ lớn, khách thập phương viếng chùa đông.


dulich4phuong.net   Kiến An Cung ở Sa Đéc
Một khoảng không gian lộ thiên ngay sau chánh điện (thiên tỉnh)
giúp cho khói nhang thoát ra ngoài và có ánh sáng vào bên trong chùa.

Hai bên phải và trái thiên tỉnh là 12 chiếc cột tròn lớn chống đỡ mái chùa. Chiếc cột nào cũng được chạm trổ tinh xảo, mặt trước ốp liễn đối Hán ngữ. Cùng với cột là những hoành phi, võng lọng chạm khắc mỹ thuật. Chùa càng thêm vẻ uy nghiêm hơn với bộ binh khí cổ, nhất là gian giữa thờ Quản Trạch Tôn Vương lúc nào khói hương cũng nghi ngút. Gian hai bên, một gian thờ Thanh Thủy đại sư, một gian thờ Bảo Sanh đại đế. Dù không thờ Quan Thánh đế quân là chính, nhưng Kiến An Cung cũng dành một gian thờ kính vị thần biểu tượng của danh dự, sự dũng cảm, lòng công minh, chính trực, chung thủy...

Đến Kiến An Cung, du khách có dịp trầm trồ, thán phục những tuyệt tác điêu khắc gỗ. Đó là những bao lam trải dài bên dưới trần chùa, nối liền các cây cột. Tất cả đều do bàn tay tài hoa của các nghệ nhân dân gian Trung Hoa sang thực hiện. Họ cũng dùng vật liệu quan trọng như đá xanh làm ngạch cửa, lư hương... từ cố quốc đưa sang. Thật kỳ công và tốn kém!

Ngoài văn hóa vật thể, Kiến An Cung còn có văn hóa phi vật thể. Hằng năm, chùa thực hiện hai kỳ cúng tế quan trọng. Ngày 22 tháng 2 (âm lịch) là ngày vía sinh nhật của Quảng Trạch Tôn Vương.  Ngày 22 tháng 8 (âm lịch) là ngày vía Quảng Trạch Tôn Vương thành đạo. Trong hai ngày lễ vía nầy, Kiến An Cung thu hút rất nhiều khách khắp nơi đến chiêm bái. Tất cả tạo thành một không khí lễ hội tưng bừng nhưng không kém phần tôn nghiêm.








Kien An Cung o Sa Dec


Nam giua thi xã Sa Déc (Dong Tháp), Kien An Cung duoc nhung nguoi Phuoc Kien xây dung tu hàng tram nam nay. Nhung dòng nguoi Phuoc Kien (Trung Hoa) sang dinh cu tai dây, phan lon là di than nhà Minh bo xu tha huong tu the ky XVIII do không than phuc trieu Mãn Thanh.


dulich4phuong.net   Kien An Cung o Sa Dec
Kien An Cung o Sa Déc, dân dia phuong thuong goi là chùa Ông Quách.

O vùng dong bang sông Cuu Long, nguoi Phuoc Kien là mot trong ba cong dong gom Kinh, Hoa và Khmer song chan hòa bao doi nay; nhung ho luôn giu duoc ban sac van hóa, tâm linh suot nhieu the he sinh sôi, truong thành trên dat khách. Kien An Cung là mot minh chung ve nam hóa tâm linh cua ho.

Kien An Cung là tên chu, tên dân gian thuong goi là chùa Ông Quách. Theo tu lieu, Kien An Cung do mot nguoi Hoa có tên Huynh Thuan van dong bà con nguoi Phuoc Kien o Sa Déc dóng góp tien bac xây dung, tu nam 1924 den nam 1927 thì hoàn thành. Viec xây công trình này nham hai muc dích. Thu nhat là dáp ung và duy trì tín nguong truyen thong cua dân toc ho; thu hai là ho có mot noi de hoi hop, bàn bac, liên ket, ho tro nhau trong cuoc song noi dat moi Sa Déc.


dulich4phuong.net   Kien An Cung o Sa Dec
Mat truoc Kien An Cung.

Không giong nhu nguoi Tieu (Trieu Châu) tho Ông Bon (Bon Dau Công Trinh Hòa, mot viên quan nho doi Minh, the ky 15, có công to chuc dua nguoi Trung Hoa vuot bien di dân) hay nguoi Quang Dông tho Quan De Thánh Quân (Quan Công); Kien An Cung cua nguoi Phuoc Kien tho Ông Quách và nhieu vi than khác. Ông Quách là cách goi gan gui ngài Quách Thành Vuong Công, tuc là than Bao An Quan Trach Tôn Vuong thoi Ngu Dai hau Tan bên Trung Hoa. Ông Quách nguoi goc huyen An Khê, tinh Phuoc Kien, là mot nguoi có ý chí nghi luc, cham sóc me già mot cách hieu de, luôn giúp do nguoi ngay, có nhieu công lao trong viec nuoc nên duoc vua Trung Hoa thoi dó phong Ung Linh Uy Hau, roi Quan Trach Tôn Vuong.

Kien An Cung - cung nhu nhieu ngôi den khác cua nguoi Hoa tai Viet Nam thuong duoc goi là chùa Tàu - là mot thiet che van hóa, tín nguong có giá tri lich su. Nét van hóa dam chat Trung Hoa, chat Á Dông duoc the hien hau nhu toàn the công trình. Kien An Cung quay mat ra rach Cái Son, xây dung theo hình chu “Công”, uy nghi, be the voi 3 gian. Toàn bo công trình không có kèo, chi có dòn tay ráp mong. Mái lop ngói don sóng rong, làm nen cho nhung ngon sóng vút lên cao, tao thành mái ngói theo chu “ngu hành”. Sáu dau ngon sóng là sáu cung dien thu nho dat tuong các vi tiên, phat, thánh than. Mái chùa duoc lop 3 tang, bên trên là ngói âm duong, dau mái là ngói luu ly hình ong: giua là gach, duoi cùng là ngói. Nhu các ngôi chùa Tàu khác o Viet Nam, trên giua nóc mái Kien An Cung có tuong luong long tranh châu.

dulich4phuong.net   Kien An Cung o Sa Dec
Ky lân bang dá xanh. Anh: Cúc Tan

Truoc cua chính Kien An Cung có tuong dá xanh hai con ky lân to lon, diêu khac my thuat. Cung nhu các ngôi chùa Tàu khác, hai bên tuong cua cái Kien An Cung cung có ve hình hai ông Thien, ông Ác tran giu. Ngay cua cái còn có các buc tranh ve theo loi thuy mac, voi nhung bông hoa uyen chuyen, mem mai, lai có canh sinh hoat cua vua chúa cùng các quan viên Trung Hoa xua.

Ta còn có dip thuong ngoan nhung nét ve tài hoa cua nhung “hoa si chân dat” nam xua qua nhung buc hoa trên hai bên vách tuong bên ngoài chánh dien. Dó là nhung hình ve ke lai các truyen tích Tàu trích tu các truyen Phong Than, Tây Du Ký, Tam Quoc... Các buc tranh nay còn nham giáo duc con nguoi ve lánh du làm lành... Bên trên nhung buc tranh tuong, theo duong go gan kieng, trang trí cây coi, chim, thú cùng tuong nguoi ghép bang sành tao thành nhung buc tranh nam sinh dong.

Buoc qua ngach cua bang dá xanh, bên trong chánh dien là thiên tinh (gieng troi). Dây là noi lay ánh sáng và thông gió giúp chùa lúc nào cung sáng sua và thoáng mát. Dac biet cái hay cua thiên tinh là giúp chùa giai bot khói nhang mù mit mot cách nhanh chóng trong nhung ngày le lon, khách thap phuong vieng chùa dông.


dulich4phuong.net   Kien An Cung o Sa Dec
Mot khoang không gian lo thiên ngay sau chánh dien (thiên tinh)
giúp cho khói nhang thoát ra ngoài và có ánh sáng vào bên trong chùa.

Hai bên phai và trái thiên tinh là 12 chiec cot tròn lon chong do mái chùa. Chiec cot nào cung duoc cham tro tinh xao, mat truoc op lien doi Hán ngu. Cùng voi cot là nhung hoành phi, võng long cham khac my thuat. Chùa càng thêm ve uy nghiêm hon voi bo binh khí co, nhat là gian giua tho Quan Trach Tôn Vuong lúc nào khói huong cung nghi ngút. Gian hai bên, mot gian tho Thanh Thuy dai su, mot gian tho Bao Sanh dai de. Dù không tho Quan Thánh de quân là chính, nhung Kien An Cung cung dành mot gian tho kính vi than bieu tuong cua danh du, su dung cam, lòng công minh, chính truc, chung thuy...

Den Kien An Cung, du khách có dip tram tro, thán phuc nhung tuyet tác diêu khac go. Dó là nhung bao lam trai dài bên duoi tran chùa, noi lien các cây cot. Tat ca deu do bàn tay tài hoa cua các nghe nhân dân gian Trung Hoa sang thuc hien. Ho cung dùng vat lieu quan trong nhu dá xanh làm ngach cua, lu huong... tu co quoc dua sang. That ky công và ton kém!

Ngoài van hóa vat the, Kien An Cung còn có van hóa phi vat the. Hang nam, chùa thuc hien hai ky cúng te quan trong. Ngày 22 tháng 2 (âm lich) là ngày vía sinh nhat cua Quang Trach Tôn Vuong.  Ngày 22 tháng 8 (âm lich) là ngày vía Quang Trach Tôn Vuong thành dao. Trong hai ngày le vía nay, Kien An Cung thu hút rat nhieu khách khap noi den chiêm bái. Tat ca tao thành mot không khí le hoi tung bung nhung không kém phan tôn nghiêm.

Kiến An Cung ở Sa Đéc

Nằm giữa thị xã Sa Đéc (Đồng Tháp), Kiến An Cung được những người Phước Kiến xây dựng từ hàng trăm năm nay. Những dòng người Phước Kiến (Trung Hoa) sang định cư tại đây, phần lớn là di thần nhà Minh bỏ xứ tha hương từ thế kỷ XVIII do không thần phục triều Mãn Thanh.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá